I was superstitious. Today was a Monday; I was born on Monday. It was a good day to arrive in New York City. No one expected me. Everything awaited me.
“Just Kids”, Patti Smith
Η Patti Smith έφτασε στην Νέα Υόρκη μια Δευτέρα, έχοντας στη βαλίτσα της μόνο ένα βιβλίο, τις Εκλάμψεις του Ρεμπώ. Στην Αθήνα έφτασε μια Παρασκευή, σε ένα ανοιχτό θέατρο στον Λυκαβηττό με θέα τα φώτα της πόλης.
Φτάσαμε αργοπορημένα. “She is benediction…” ξεκινάει, τραγουδώντας το Dancing Barefoot, όσο ανεβαίνουμε τρέχοντας τα σκαλιά για να φτάσουμε στις θέσεις μας. Πρόκειται για το τραγούδι τίτλων της σειράς Daisy Jones & the Six, που ευτυχώς φρόντισε να την κάνει γνωστή (αντανακλαστικά έστω) και στη γενιά μου.
Διαβάζω από και για την Patti Smith εδώ και χρόνια, όμως η φυσική της παρουσία, έρχεται σαν επιστέγασμα σε ό,τι ξέρω για εκείνη. Ανακαλώ την αντίδραση της punk κιθαρίστριας Viv Albertine, όταν αντίκρισε για πρώτη φορά την Patti το 1975 στο εξώφυλλο του Horses:
«Δεν έχω ξαναδεί κορίτσι που να μοιάζει έτσι. Είναι η ψυχή μου που γίνεται ορατή, όλα όσα κρύβω βαθιά μέσα μου και δεν μπορώ να βγουν προς τα έξω… Δεν θέλω να ντύνομαι σαν αυτήν ή να αντιγράφω το στυλ της, μου δίνει την αυτοπεποίθηση να εκφράζομαι με τον δικό μου τρόπο».
Η Patti Smith, στα 79 της, στέκεται μπροστά μας, ακμαία και χαμογελαστή, έχοντας τα μαλλιά της πλεξούδες- που πολύ γρήγορα έμελλε να λυθούν- για να μας αφηγηθεί τη ζωή και την πορεία της μέσα από τα τραγούδια της. Μια πορεία γεμάτη, τέχνη στην κάθε της μορφή, ιδέες, ανθρώπους, στην οποία υπήρξε εκκωφαντικά και αναπολογητικά, ο εαυτός της.
Όσο η ώρα περνάει και ο ήλιος στο Λυκαβηττό σιγά σιγά σβήνει, περνάει σε δύο τραγούδια για το πρότυπό της, τον Jim Morrison. Η μουσική, μας λέει, πολλές φορές έχει γραφτεί σε στιγμές πένθους όμως μιλάει πραγματικά για το πιο όμορφο πράγμα, τη ζωή. Την ακούω να τραγουδάει και εντυπωσιάζομαι, δεν περίμενα να έχει τόσο καλή φωνή λάιβ. Σκέφτομαι ότι όσα επαγγέλματα έχει δοκιμάσει βιβλιοπώλισσα, ποιήτρια, visual artist, τραγουδοποιός και τραγουδίστρια φαίνεται να τα κάνει όλα καλά. Ή τα κάνει όλα με πάθος; Δεν ξέρω αν το ένα φέρνει το άλλο, ούτε τι είναι πραγματικά πιο σημαντικό.
Ερμηνεύει στη συνέχεια το Pissing in a River, από το άλμπουμ Radio Ethiopia, ένα τραγούδι που μιλάει για τον μονόπλευρο έρωτα, το κενό στο οποίο χάνεται η αγάπη, χωρίς ανταπόκριση.
Should I pursue a path so twisted?
Should I crawl defeated and gifted?
Should I go the length of a river?
Everything I’ve done, I’ve done for you.
Σε αυτό το τραγούδι πάντα φτάνει ψηλά τον τόνο της, επομένως όπως είναι φυσικό χρειάστηκε ένα διάλειμμα (79 ετών, είπαμε) κατά το οποίο ο μπασίστας του κουαρτέτου της τραγούδησε το γλυκύτατο Isn’t it a pity, από την post-Beatles περίοδο του George Harrison. Ανάψαμε όλοι τους φακούς από τα κινητά μας, ένας κύριος μπροστά μας πρωτοτύπησε με αναπτήρα. Βρίσκω την ευκαιρία να παρατηρήσω τον περίγυρό μου, η Αθήνα φαίνεται σαν να είναι πολύ μακριά από εμάς, προσδίδοντας μια αίσθηση γλυκιάς απομόνωσης στον χώρο. Υπάρχουν και κάποιοι «παράνομοι» εκτός θεάτρου, σχεδόν κρεμασμένοι στα βράχια του Λυκαβηττού.
“Feel your fucking freedom”, μας λέει η Patti καθώς επιστρέφει δριμύτερη, κλείνοντας το μάτι στο κοινό που αρχίζει τα συνθήματα για την απελευθέρωση της Παλαιστίνης: το επόμενο τραγούδι αφορά ακριβώς αυτό. Το Peaceable Kingdom γράφτηκε το 2003, όταν η 24χρονη ακτιβίστρια Rachel Corrie παρασύρθηκε θανάσιμα από μια θωρακισμένη μπουλντόζα στη Λωρίδα της Γάζας, τη στιγμή που προσπάθησε να εμποδίσει την κατεδάφιση παλαιστινιακών κτιρίων από τις ισραηλινές δυνάμεις.
Δεν το τραγουδάνε με την ίδια αισιοδοξία που είχαν 23 χρόνια πριν, αλλά συνεχίζουν να τραγουδάνε. From the river to the sea, Palestine will be free, απαντάει ο κόσμος ενώ σηκώνεται μια σημαία της Παλαιστίνης. Κι ενώ έχω υπάρξει πρόσφατα σε συναυλίες που ο καλλιτέχνης προσπάθησε να αποφύγει να απαντήσει στην αντίστοιχη επαφή με το κοινό, η Patti Smith μόνο αυτό δεν κάνει. “Thank you it’s beautiful hearing you say it”. Όχι Patti, εμείς ευχαριστούμε.
Σταδιακά οδηγούμαστε στη στιγμή που όλοι περιμέναμε, σε αυτή του Because the night, τραγούδι απολύτως αφιερωμένο στον σύζυγο και έρωτα της ζωής της, Fred Sonic Smith (απλή συνωνυμία!). Ενώ έχω ακούσει εκατοντάδες φορές το συγκεκριμένο τραγούδι -όπως οποιοσδήποτε άλλος έχει εκτεθεί στο ελληνικό ραδιόφωνο- η λάιβ εκτέλεση του μου προκάλεσε κάτι πιο έντονο. Φαντάσου να είσαι τόσο ερωτευμένος για να γράψεις αυτό, σκέφτηκα. O γιος τους είναι παρών επί σκηνής ως κιθαρίστας. Παίζουν μαζί και τον χαζεύει.
Στο τελευταίο της βιβλίο, Bread of Angels, στο οποίο επιστρέφει στα παιδικά της χρόνια, όποτε και αναφέρεται στη μητέρα της, που ήταν μάρτυρας του Ιεχωβά και την είχε γράψει στο αντίστοιχο κατηχητικό. Jesus died for somebody’s sins but not mine, είναι το επόμενο τραγούδι. Αναρωτιέμαι για την λογική και συναισθηματική διεργασία αμφισβήτησης και επαναπροσδιορισμού που την οδήγησε στη σύνθεσή του, καθώς τα όσα γράφει στο βιβλίο δεν δείχνουν κάποιο ιδιαίτερο προβληματισμό για το διάστημα εκείνο.
Η συναυλία φτάνει στο τέλος της με (ποιο άλλο;) το People Have the Power, η Patti προσκαλεί το κοινό να κατέβει και το κοινό δεν μπορεί παρά να την υπακούσει. Η πλειοψηφία κατεβαίνει από τις κερκίδες και υψώνει την γροθιά σε κάθε ρεφρέν. Τις προάλλες σε ένα μάθημα της κοινωνιολογίας στο μεταπτυχιακό, συζητούσαμε πως αν και η μουσική πάντα ένωνε τους ανθρώπους, τα τελευταία χρόνια επαναπαύεται στη λειτουργία της ως μέσο διασκέδασης και όχι ως αφύπνισης. Ανακαλώ τον προβληματισμό την ώρα της συναυλίας και νιώθω κάπως καλύτερα. “Use your voice” είναι το τελευταίο που μας υπενθυμίζει η Patti Smith, ενώ την βλέπουμε να απομακρύνεται από τη σκηνή.
Με πλημμυρίζει ένα γνωστό γλυκόπικρο συναίσθημα που παραδοσιακά ακολουθεί τις όμορφες στιγμές που δεν θέλει κανείς να τελειώσουν. Σίγουρα θα ξαναέρθει κάποια στιγμή και σίγουρα θα την ξαναδώ, έρχεται με μαθηματική ακρίβεια δευτερολέπτων, η οικεία απόπειρα παρηγοριάς του μυαλού μου. Όμως πράγματι, πρέπει να την ξαναδώ, πολύ απλά γιατί δεν είπε το αγαπημένο μου τραγούδι της. Paths that cross, will cross again. Ίσως η υπόσχεση μιας επόμενης συνάντησης στον αγαπημένο στίχο, να λειτουργήσει προφητικά.
Φωτογραφία εξωφύλλου: Σοφία Κολέση
