Είναι ίσως παράδοξο, το καλοκαίρι που ο χρόνος φαίνεται να περισσεύει και μπορούμε να κάνουμε τα πάντα -ή και απολύτως τίποτα- να επιλέγουμε να κλείσουμε την προσοχή μας ανάμεσα στο εξώφυλλο και το οπισθόφυλλο ενός βιβλίου. Άραγε προσπαθούμε να δραπετεύσουμε ακόμη και από την ελευθερία της άδειάς μας ή θέλουμε να οπλίσουμε την φαντασία μας, προκειμένου να αντέξει την πλήξη του ερχόμενου χειμώνα; Πάντως η παραλία είναι το δεύτερο μέρος που θα συναντήσει κανείς μια συλλογή από κατεβασμένα και απορροφημένα σε βιβλία κεφάλια- μετά τη βιβλιοθήκη.
Στην ταινία About Time, όταν αποκαλύπτεται στον πρωταγωνιστή η κληρονομική του ιδιότητα να ταξιδεύει πίσω στον χρόνο, εκείνος ρωτάει τον πατέρα του πώς αξιοποίησε τον παραπάνω χρόνο που του δόθηκε. “Για μένα είναι βιβλία, και πάλι βιβλία. Έχω διαβάσει οτιδήποτε εύχεται κανείς να έχει διαβάσει, δύο φορές. Τον Ντίκενς, τρεις φορές”, του απαντά.
Για όσους δεν μπορούμε (απ΄ όσο ξέρουμε) να λειτουργήσουμε ως χρονομηχανές, τα καλοκαίρια είναι ο δικός μας “κλεμμένος” χρόνος. Όταν καταφέρνουμε να τον νιώσουμε πραγματικά ελεύθερο -απαλλαγμένο από ενοχές για παραγωγικότητα- μας επιτρέπεται να αφιερωθούμε αποκλειστικά και ολότελα στη μαγεία πυκνογραμμένων ή και όχι, σελίδων.
Η ομάδα του DREAM ON-Line διαμορφώνει τη λίστα με όσα επέλεξε να γεμίσει το φετινό της καλοκαίρι από ποιητικές συλλογές και διηγήματα μέχρι και (αυτό)βιογραφίες. Όσα δηλαδή θα μας συνοδεύουν στη νέα αρχή, που υπόσχεται ένας ακόμη Σεπτέμβρης…
Σοφία Συμεωνίδου
Ηλιόπετρα
του Octavio Paz, εκδόσεις Gutenberg
Καλοκαίρι για μένα σημαίνει ποίηση. Ίσως επειδή είναι η λιγότερο αγαπημένη μου εποχή κι η ποίηση η πιο υπερβατικη μορφή λογοτεχνικής δημιουργίας. Η Ηλιόπετρα, που διάβασα φέτος, συμπυκνώνει όλα τα καλοκαίρια και τους χειμώνες μας, κάθε γέννηση και κάθε φευγιό μας, την ένωσή μας με τον άλλο και με τον κόσμο όλο. Οι 584 στίχοι της (ισάριθμοι με έναν ολοκληρωμένο κύκλο της Αφροδίτης) διαβάζονται απνευστί και ξαναδιαβάζονται, ως επιστροφή σε έναν χωροχρόνο που απαλά μας χαϊδεύει και μας συνενώνει αμετάκλητα… Οι εναρκτήριοι στίχοι είναι και οι τελευταίοι του ποιήματος, κάνοντάς μας να θυμόμαστε μονάχα την αρχή και το τέλος, αγνοώντας, προσωρινά, το μεταξύ, τις στιγμές εκείνες που αναμετρηθήκαμε με το όλον και με τον εαυτό μας.
Και, τελικά, την ατέρμονη κίνηση των σωμάτων μας, που είναι προδιαγεγραμμένη και δεν προσπίπτει σε εμπόδια, την διακόπτουν, μόνο για λίγο, οι σκέψεις . Είναι αυτές που μας δίνουν το περιθώριο για λίγες ανάσες εν μέσω της πορείας μας, που φαίνονται σαν να μας διευκολύνουν. Συχνά, όμως, ενδύονται τους χειρότερούς μας φόβους, προσπαθώντας να απομακρύνουν το σώμα από τη θέση που του έλαχε, που δεν χωράει αμφισβήτηση, ούτε και απαιτεί δική μας διεκδίκηση για να αποκτηθεί.
Ίσως η Ηλιόπετρα να είναι και η αναμέτρηση της σκέψης με το σώμα, μέχρι να έρθει η συμφιλίωση και μαζί να πορεύονται απ΄την αρχή του κύκλου ως το τέλος του και πάλι ξανά και ξανά, αιωνίως να αναγεννιούνται. Μπορεί η Ηλιόπετρα, μέσα από τις ρωγμές της, να είναι η δική μας θερινή αναγέννηση και κάθε επανεκκίνησή μας. Μπορεί και να μην είναι τίποτα απ’αυτά και απλώς να συντροφεύει τα μπάνια μας. Αξίζει, πάντως, να διαβάζεται.
Βασίλης Ιατρούδης
Γιάννης Μπουτάρης: Η Πολιτική Αλλιώς
του Λεωνίδα Μακρή, εκδόσεις Πατάκη
Το βιβλίο που επέλεξα για τις φετινές μου διακοπές είναι αφιερωμένο σε μια ιδιαίτερη προσωπικότητα, που όμοιά της σπάνια θα βρει κανείς στα ελληνικά -τουλάχιστον- πολιτικά ήθη.
Ο Γιάννης Μπουτάρης υπήρξε μια τολμηρή παρένθεση σε μία συντηρητική και για χρόνια απομονωμένη Θεσσαλονίκη, που βρήκε το θάρρος να εκλέξει στο ύπατο αξίωμά της, έναν άνθρωπο που αποστρεφόταν κάθε λογής ταμπέλα.
Χωρίς να πέφτει στην παγίδα περιγραφής ενός τέλειου δημάρχου, ο στενός του συνεργάτης, Λεωνίδας Μακρής μεταφέρει τον αναγνώστη στον κόσμο του πολιτικού, Γιάννη Μπουτάρη, ο οποίος με το διακριτό πολιτικό του στίγμα, κατάφερε να ξυπνήσει μια δυσκίνητη πόλη από έναν παρατεταμένο λήθαργο.
Παράλληλα, πέρα από το γεγονός ότι επί ημερών του φύσηξε επιτέλους ένας φρέσκος αέρας εξωστρέφειας, εξίσου σημαντικό είναι ότι ίσως για πρώτη φορά έγιναν σοβαρές προσπάθειες να εξορθολογιστεί το χαοτικό σύστημα διοίκησης του Δήμου, άλλοτε με επιτυχία και άλλοτε όχι.
Στην απόπειρά του να περιγράψει το πολιτικό σκεπτικό του εκλιπόντος Δημάρχου, ο συγγραφέας χρησιμοποιεί τον όρο του «αριστερού φιλελευθερισμού». Σε κάθε περίπτωση, όπως μας πληροφορεί το βιβλίο, η καλλιέργεια του Μπουτάρη του επέτρεπε να συνομιλεί με την ίδια άνεση τόσο με επιχειρηματικά, όσο και με συντεχνιακά συμφέροντα, και ενίοτε να συγκρούεται μαζί τους, όταν το έκρινε αναγκαίο.
Συστήνω ανεπιφύλακτα το βιβλίο σε όσους ενδιαφέρονται να έρθουν σε επαφή με έναν εναλλακτικό τρόπο άσκησης της εξουσίας, ο οποίος χωρίς να προεξοφλεί την επιτυχία, χτίζει μια ειλικρινή και αδιαμεσολάβητη σχέση μεταξύ διοίκησης και πολίτη με στόχο τη συλλογική προκοπή.
Άννα Ζαριφοπούλου
Λάθος, κύριε Νόιγκερ!
της Λότης Πέτροβιτς- Ανδρουτσοπούλου, εκδόσεις Πατάκη
Όταν λέω στον κόσμο ότι το καλοκαίρι θέλω να πάω στην Τράπεζα με κοιτάνε περίεργα Μέχρι να τους εξηγήσω ότι «Τράπεζα» είναι ένα χωριό κοντά στο Αίγιο, όπου ονομάστηκε έτσι γιατί «είναι επίπεδο σαν τραπέζι». Έτσι το περιγράφει ο Φίλιππος στην φίλη του Χριστίνα για να την κάνει να ζηλέψει. Ένα χωριό ανάμεσα στο καταπράσινο βουνό και τις καταγάλανες θάλασσες, «όπου έχει απλώσει επάνω η φύση το πράσινο τραπεζομάντηλό της». «Βορά» το λέει ο παππούς του Φίλιπππου, που μιλάει με αρχαίες ελληνικές λέξεις, και θα πει «φορεσιά». Στο «Λάθος Κύριε Νόιγκερ», βλέπουμε την περιπέτεια του 12χρονου Φίλιππου στις «αναφορές» του, όπως συμφώνησαν με τον καθηγητή του να τις λένε, μέσα από τα διηγήσεις του τελευταίου και τις επιστολές της κοπέλας του, Δάφνης.
Με φόντο μια εγκαταλελειμμένη Βυζαντινή εκκλησία, ένα αρχαίο πηγάδι και ένα μυστικό που ξεκινάει από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Φίλιππος μας παίρνει μαζί του στον οδοντωτό, στα Καλάβρυτα, στην παραλία του Διακοφτού και στη σύγχρονη ιστορία της Ελλάδας. Το βιβλίο της Λότης Πέτροβιτς- Ανδρουτσοπούλου είναι μια αγαπημένη επιλογή για το καλοκαίρι, αλλά και παντός καιρού. Είναι ταυτόχρονα μια καλή αρχή να συστηθείς με τους ήρωες της σειράς βιβλίων που ανήκει, που θα σου κρατήσουν συντροφιά για πολλά ακόμα καλοκαίρια, αλλά και πολλούς χειμώνες.
Βασιλική Παρίση
Είκοσι
του Παντελή Μπουκάλα, εκδόσεις Άγρα
Το «Είκοσι» του Παντελή Μπουκάλα είναι η ποιητική συλλογή που προτείνω για τις καλοκαιρινές διακοπές και εκείνη που συνόδευσε τις δικές μου.
Ο Μπουκάλας, δεκαπέντε χρόνια μετά τον θάνατο του γιου του, ο οποίος πέθανε σε τροχαίο δυστύχημα σε ηλικία είκοσι ετών, γράφει είκοσι ποιήματα — όσα και τα χρόνια που έζησε ο γιος του. Ήδη η αφήγηση αυτή, ένας πατέρας που γράφει ποιήματα για τον χαμένο του γιο προμηνύει πως πρόκειται για μια πολύ έντονη και συναισθηματικά φορτισμένη ποιητική συλλογή.
Ο λόγος του είναι αφοπλιστικός και γεμάτος εικόνες. Γίνεται φανερό πως είναι άριστος χειριστής της ελληνικής γλώσσας και επιστρατεύει κάθε λέξη και κάθε ιδιωματισμό που χρειάζεται για να γειωθεί τόσο ο ίδιος όσο και ο αναγνώστης. Κάθε στίχος, κάθε στροφή, κάθε β’ ενικό που απευθύνεται στον γιο του φέρνει δάκρυα στα μάτια.
Ξεδιπλώνει με έναν πανέμορφο τρόπο τη σχέση πατέρα και γιου στην πιο ουσιαστική της μορφή, εκεί δηλαδή όπου υπάρχει η σύνδεση.
Έτσι, μέσα από τις μεταφορές του, την αμεσότητά του και την κυριολεξία του — μια κυριολεξία τόσο αναγκαία, προκειμένου να επαναφέρει όλες εκείνες τις στιγμές με τον γιο του, τις τόσο πραγματικές, μέσα από τις οποίες και για τις οποίες ζει — καταφέρνει να δημιουργήσει μια χαρμολύπη: χαρά για όσα έζησε και λύπη για όσα έχασε.
Κι εντέλει «να ντύσει με λέξεις την απουσία», όπως αναφέρει στο σχετικό άρθρο του στην Καθημερινή, ο Ηλίας Μαγκλίνης. Μια απουσία που δεν ξεπερνάς ποτέ· απλώς μαθαίνεις να ζεις μαζί της.
«Το τρέμω
το κτήνος
που γίνεται
ο άνθρωπος
για ν’ αντέξει.
Που πρέπει
να γίνει.
Το τρέμω.
Το μισώ.
Και το σιχαίνομαι.
Το ευγνωμονώ.»
Χωρίς να το ξέρω, δεν θα μπορούσα να ζητήσω τίποτα πιο απελευθερωτικό από το να διαβάζω τα ποιήματα καθισμένη σε έναν βράχο στη θάλασσα, με τα δάκρυα να μπορούν να τρέχουν από τα μάτια μου χωρίς φόβο ή έγνοιες, αφού ήμουν ήδη βρεγμένη. Και, στο τελευταίο ξέσπασμα δακρύων, να μπορώ να σηκώσω το κεφάλι μου και να κοιτάξω τον ορίζοντα.
Έτσι να μπορώ να ανασάνω και για εμένα και γι’αυτόν.
Ελένη Κολυμπιανάκη
Γιατί τα χρόνια τρέχουν χύμα
του Διονύση Σαββόπουλου, εκδόσεις Πατάκη
Το βιβλίο αυτό ήταν μία υπέροχη καλοκαιρινή συντροφιά. Διαβάζοντας το νομίζεις ότι κρατάς στα χέρια σου ένα προσωπικό ημερολόγιο του Σαββόπουλου, στο οποίο καταγράφει τις δεκαετίες της ζωής του, με εντυπωσιακή λεπτομέρεια και απολαυστική αμεσότητα. Ένιωθα ειλικρινά λες και ήταν στη διπλανή ξαπλώστρα και μου μιλούσε!
Έμαθα πολλές λεπτομέρειες για την πορεία του που με εξέπληξαν, για παράδειγμα δεν ήξερα ότι είχε «αναγκαστεί» να φύγει από το σπίτι του στη Θεσσαλονίκη με ωτοστόπ σε μία νταλίκα για να κατέβει στην Αθήνα, ή ότι ξεκίνησε από το απόλυτο μηδέν εκεί, αφού δεν ήξερε καν να παίζει κιθάρα! Αποτυπώνει πολύ κινηματογραφικά τη ζωή του, ή μάλλον «σινεμασκοπικά» όπως χρησιμοποίησε τη λέξη εκείνος…
Ομολογώ ότι ήταν αρκετά περίεργο να ακούς τον ασπρομάλλη κυριούλη που ήξερες σχεδόν σαν καρικατούρα από τις φωτογραφίες, να μιλάει για παιδικά τραύματα, νεανικούς έρωτες, εσωτερικές ανησυχίες. Εκτίμησα το πόσο αποκαλυπτικό ήταν, σε βαθμό που σε έκανε να νιώθεις αμήχανα, αλλά με έναν τρόπο κινητοποιητικό. Αν μπορεί εκείνος, όντας αναγνωρίσιμος, να μιλήσει ανοιχτά για τα λάθη στη σχέση του με τους γονείς του, τη γυναίκα του και τα παιδιά του, σε ένα βιβλίο που θα διαβάσει όλη η Ελλάδα, τότε μπορεί ο καθένας!
Αυτό που απόλαυσα πιο πολύ, είναι ότι ακούγοντας για τη ζωή του, μάθαινες για όλη την ιστορία της Ελλάδας που εκτυλίσσονταν στο φόντο της. Έπαιρνες exclusive insides για τους μουσικούς της γενιάς του που συναναστρεφόταν και το πώς όλοι μαζί βίωναν τα κοινωνικοπολιτικά γεγονότα της εποχής, όπως το Πολυτεχνείο ή το Woodstock!
Το πιο εντυπωσιακό για μένα ήταν το τέλος, το οποίο αφιέρωσε στο να κάνει απολογισμό από όλες τις συγγνώμες που όφειλε σε όσους συνάδελφους ή φίλους στενοχώρησε όλα αυτά τα χρόνια, μία προς μία, ακόμα και για την πιο μικρή παρεξήγηση ή διαφωνία. Νομίζω αυτό μού είπε πάρα πολλά πράγματα από μόνο του για το τι άνθρωπος ήταν, και για το πόσο αληθινά αγαπούσε τη «μουσική του οικογένεια» όπως την αποκάλεσε. Αν κάτι θέλω να κρατήσω από τη σοφία των χρόνων του λοιπόν, είναι να ζητάμε τις συγγνώμες μας, και να μην τις αφήνουμε για «το τελευταίο κεφάλαιο», γιατί τα χρόνια τρέχουν όντως χύμα…
Φαίδρα Στυλιανού
Το καλό θα ‘ρθει από τη θάλασσα
του Χρήστου Οικονόμου, εκδόσεις ΠΌΛΙΣ
Αυτό το καλοκαίρι (και κάθε καλοκαίρι) θα σας προτείνω να διαβάσετε Χρήστο Οικονόμου. Κάθε ορίτζιναλ μύστης και μύστισσα της εποχής του θέρους γνωρίζει πως η αληθινή χαρά όταν τρως ψάρι βρίσκεται στο ξεκοκκάλισμα -και μην ακούτε τις φωνές που προτιμούν τον φυγόπονο δρόμο του έτοιμου καθαρισμένου ψαριού από κάποιον τρίτο! Έτσι κι εγώ, σας προτείνω ανεπιφύλακτα να ξεκοκκαλίσετε το συγγραφικό έργο του Χρήστου Οικονόμου που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Πόλις.
Φέτος διάβασα το πρώτο μέρος μιας τριλογίας διηγημάτων του συγγραφέα, με τίτλο «Το καλό θα ‘ρθει από τη θάλασσα». Δεν θέλω να πω πολλά για το ίδιο το βιβλίο (για να μην χαλάσω το σασπένς που πιστεύω πως πρέπει να συνοδεύει κάθε βιβλιοεπιλογή), μόνο ότι δεν μπορούσα να το αφήσω από τα χέρια μου. Απαισιόδοξη λόγω νόησης και αισιόδοξη λόγω βούλησης καθώς είμαι, αγαπώ να διαβάζω Χρήστο Οικονόμου γιατί αγαπώ να διαβάζω για (όπως γράφει στο οπισθόφυλλο): «ανθρώπους σαν κομμένες γέφυρες, που αγωνίζονται να φτιάξουν από την αρχή τον εαυτό τους, τη ζωή τους, μια νέα χώρα, μια νέα πίστη, έναν καινούργιο κόσμο. Γιατί η αρχή δεν είναι ποτέ πίσω μας. Η αρχή είναι πάντα μπροστά μας».
Αφροδίτη Κεραμέως
John&Paul: a Love Story in Songs
του Ian Leslie, εκδόσεις Celadon Books
Επειδή όσο περνάνε τα χρόνια, τα καλοκαίρια γίνονται πολύ ενήλικα -πολύ απότομα- αποφασίζω φέτος να επιστρέψω στην όαση της παιδικής μου ηλικίας, όταν ανακάλυπτα τη μουσική και την ιστορία των Beatles. Το ανάγνωσμα που μου επέτρεψε αυτή την αναδρομή επιβεβαίωσε ότι είναι οι ιστορίες, πίσω από κάθε Lennon- McCartney τραγούδι, που συνεχίζουν να με γοητεύουν αδιάλειπτα εδώ και μια εικοσαετία.
Το βιβλίο ξεκινάει με τον τρόπο που ξέρουμε ότι θα τελειώσει: με την δολοφονία του Lennon το 1980, όταν τα media έσπευσαν να πάρουν δηλώσεις από τον McCartney έξω από το στούντιο όπου ηχογραφούσε. “Er, I’m very shocked you know. It’s terrible news”, τους απαντά μασώντας μάλιστα τσίχλα. Η αιτιολόγηση αυτής της αμφιλεγόμενης αντίδρασης του McCartney, είναι ένα καλό δείγμα της απόπειρας του βιβλίου να τους ψυχογραφήσει αμφότερους, ανατρέχοντας εν προκειμένη στην εφηβεία τους, όταν σχεδόν ταυτόχρονα και απολύτως αιφνιδίως έχασαν τις μητέρες τους . Ένα πένθος που αντιμετώπισαν με ψυχρότητα και κυνισμό προς τον έξω κόσμο,αλλά με τρυφερότητα και ξεσπάσματα σε δημιουργία μεταξύ τους.
Συνεχίζοντας την εκ βαθέων ανάλυση και αξιοποιώντας την έξυπνη τεχνική κάθε κεφάλαιο και τραγούδι, ο Leslie προσεγγίζει την ταραχώδη και πολυεπίπεδη σχέση των πρωταγωνιστών του. Είναι πολλές οι περιπέτειες όπως και τα fun-facts (εσείς ξέρατε ότι οι Beatles ήθελαν να αγοράσουν ένα ελληνικό νησί και να ζήσουν εκεί;) που σε συνεπαίρνουν στο βιβλίο ενώ νιώθεις συχνά ηδονοβλεψίας μαθαίνοντας όλες τις ιστορίες για τους καβγάδες, τις διαμάχες, τα inside jokes και τις κοινές συγκινήσεις τους.
Ο John και ο Paul ήταν κάτι παραπάνω από φίλοι ή συνεργάτες. Ένιωθαν ενίοτε ερωτευμένοι ή τουλάχιστον παθιασμένοι ο ένας για τον άλλο, όμως δεν ήταν εραστές-παρέμειναν μάλιστα οικογένεια, ακόμα και όταν απομακρύνθηκαν φτιάχοντας τις δικές τους. Πίσω από τη λαμπερή βιτρίνα της μεγαλύτερης μπάντας του 20ου αιώνα, κρύβεται μια ανθρώπινη σχέση που κανείς δεν καταφέρνει να προσδιορίσει.
Το βιβλίο με έκανε να ακούω τα τραγούδια ξανά, να δημιουργώ νέους συνειρμούς και να ξανασυστηθώ με δύο παιδικούς μου ήρωες. Και επειδή η επερχόμενη τετραλογία (!) για τις ζωές των Beatles δεν υπόσχεται πολλά, ας τηρήσουμε αυτό το καλοκαίρι το ιερό αξίωμα: the book is always better.
Βαγγέλης Λαζαρίδης
Costas Tsoclis- Ένας δίκαιος αμφιβάλλων δημιουργός!
του Θανάση Λάλα, εκδόσεις Αρμός
Η φετινή καλοκαιρινή μου συντροφιά ήταν αυτό το βιβλίο. Όταν βρέθηκα με τον Θανάση Λάλα στην Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης και με είδε να κρατάω το βιβλίο, μου είπε «ξέρεις γιατί αυτό το βιβλίο μου είναι το αγαπημένο μου; Γιατί είναι δύο ψυχές που αιμορραγούν». Ο καταξιωμένος καλλιτέχνης Κώστας Τσόκλης ανοίγει τα χαρτιά του στον Θανάση Λάλα χωρίς φίλτρα, με τον Λάλα να τον ξεδιπλώνει τόσο ευλαβικά ώστε να μην αφήνουν στο τέλος καμιά ερώτηση αναπάντητη. Ο Τσόκλης άλλωστε δεν ανήκει στους καλλιτέχνες που κρατάνε πράγματα για τον εαυτό τους.
Είναι από εκείνους τους καλλιτέχνες που μιλάνε μέσω της τέχνης τους, που δεν αφήνουν ερωτηματικά. Ο ίδιος πλέον έχοντας διανύσει σχεδόν έναν ολόκληρο αιώνα ζωής, μιλάει στον Θανάση Λάλα, σε ένα βιβλίο με οκτώ συναντήσεις, που η πρώτη ξεκινάει το 2009 και η τελευταία γίνεται το 2025, τότε που ο Τσόκλης έκλεισε τα 95 του χρόνια. Όπως λέει και ο ίδιος, «Τα έζησα όλα. Και λέω τελικά ότι αυτό που ήμουνα, είμαι.».
Η φράση που ξεχωρίζω από το βιβλίο είναι αυτή η συγκλονιστική που λέει πως «Όταν ζητιανεύαμε το ψωμί, μας το αρνιόντουσαν. Τώρα αποφεύγουμε το ψωμί, γιατί μας παχαίνει. Και γέμισαν οι δρόμοι φούρνους».
