Καθώς μεγαλώνουμε, όλοι μας «δενόμαστε» με ταινίες που είδαμε σε κάποια φάση της ζωής μας. Αυτό μπορεί να συμβεί είτε εξαιτίας κάποιου/ας από τους/τις πρωταγωνιστές/τριες, είτε λόγω του story ή λόγω των μηνυμάτων που περνάει στο κοινό. Μάλιστα, δεν χρειάζεται να είναι ταινίες που έχουν λάβει τα μεγαλύτερα βραβεία ή τις καλύτερες κριτικές από τους ειδικούς του χώρου. Μπορεί να είναι και κάποια μικρότερου βεληνεκούς ή κάποια low cost B-movie ή κάποια underground… Ωστόσο για κάποιο λόγο έχουν καρφωθεί στο μυαλό μας και δεν χάνουμε ποτέ την ευκαιρία να τις (ξανα)παρακολουθήσουμε!
Στο σημερινό άρθρο, λοιπόν, θα αναφερθούν κάποιες προσωπικές επιλογές ταινιών οι οποίες έχουν περίοπτη θέση στην εκτίμησή μου και οι οποίες ταυτόχρονα έχουν και ένα επιπλέον χαρακτηριστικό… την ευεργετική επίδραση που θα έχουν σε εκπαιδευτικό πλαίσιο. Βασικός λόγος που αυτό το άρθρο έχει τη συγκεκριμένη δομή -δεν θα το κρύψω- αποτέλεσε το δυστυχέστατο γεγονός της αυτοκτονίας των δύο κοριτσιών πολύ πρόσφατα.
Ένα γεγονός το οποίο αναδεικνύει τα τεράστια προβλήματα που υπάρχουν σε όλα τα κοινωνικά πλαίσια (από την οικογένεια και το σχολείο μέχρι και τον αθλητισμό) και φυσικά αποτυπώνονται στις ψυχές των παιδιών με αποτελέσματα άλλοτε καλά, άλλοτε ουδέτερα και άλλοτε άσχημα… Δεν θα παρεκτραπώ περισσότερο αναλύοντας τις αδυναμίες του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος (ίσως το κάνω κάποια άλλη φορά), οπότε ας περάσουμε στις ταινίες:
-
Stand by me (1986) – του πρόσφατα αποβιώσαντα Rob Reiner:
Η ταινία -βασισμένη στο έργο του Stephen King, The Body- αποτελεί μια ωδή στην (παιδική) φιλία. Τέσσερα παιδιά με πολύ διαφορετικά χαρακτηριστικά που μεγαλώνουν στην ίδια πόλη (Όρεγκον, 1955) κάνουν παρέα και αποφασίζουν να διερευνήσουν την εξαφάνιση ενός ανθρώπου με σκοπό να γίνουν ήρωες της πόλης. Κλέβουν ένα αυτοκίνητο, παίρνουν το όπλο του πατέρα του ενός και έτσι ξεκινάει μια σειρά από γεγονότα τα οποία προφανώς στο τέλος αποφασίζουν να τα κρατήσουν κρυφά από όλους. Ωστόσο οι περιπέτειες, οι συγκινήσεις, η αγωνία, ο φόβος και το θάρρος τους ταυτόχρονα τούς κρατάνε δεμένους και συγκεντρωμένους στην επίτευξη του στόχου τους.
Στο τέλος και καθώς εξιστορεί όλα αυτά, ο ένας από τους τέσσερις φίλους μένει με τη γλυκόπικρη γεύση αυτών των αναμνήσεων, της παιδικής ανεμελιάς, των περιπετειών, των στιγμών και των συναισθημάτων. Τι κι αν τελικά οι δρόμοι τους χώρισαν μετά από κάποια χρόνια λόγω διαφόρων συγκυριών, τι κι αν τους χωρίζουν πολλά χιλιόμετρα, τι κι αν τελικά ο ένας από τους φίλους δολοφονείται σε ένα συνοικιακό εστιατόριο, η φράση που μένει και επιδέχεται πολλών σελίδων ανάλυσης είναι «Δεν απέκτησα ποτέ φίλους αργότερα όπως αυτούς που είχα όταν ήμουν δώδεκα χρονών. Θεέ μου, έχει (αποκτήσει) κανείς;»…
-
American History X (1998) – του Tony Kaye
Με τα γεγονότα να περιφέρονται γύρω από τον άξονα (μιας από τις μεγαλύτερες πληγές της ανθρωπότητας ακόμα και στις μέρες μας) του φυλετικού ρατσισμού, η συγκεκριμένη ταινία σε πολλές στιγμές συγκλονίζει συθέμελα με την ωμή βία και την αποκρουστικότητα των απόψεων που περιγράφονται από τους πρωταγωνιστές. Κι εκεί αρχίζεις και αναρωτιέσαι «πώς γίνεται να υπάρχει τόσο μίσος ανάμεσά μας;». Και μάλιστα μίσος, το οποίο συνήθως δεν έχει να κάνει με γεγονότα (αν και στην ταινία υποκινήθηκε από κάτι τέτοιο), αλλά με προσηλυτισμό σε θεωρίες και απόψεις σκοταδιστικές από μηχανισμούς που εκμεταλλεύονται την ανθρώπινη εσωτερική ανάγκη του ανήκειν.
Αυτή, λοιπόν, η ανάγκη χρειάζεται να καλυφθεί με τρόπο σύγχρονο και ταυτόχρονα παιδαγωγικό-ανθρώπινο στα σύγχρονα σχολεία. Γίνεται όμως κάτι τέτοιο ή απλά το παιδαγωγικό σύστημα θέτει ως προτεραιότητα τη γνώση αφήνοντας «στην απ’ έξω» την παραπάνω ανάγκη; Ποιο το νόημα της γνώσης αν δεν συνοδεύεται από homo neo-sapiens Πολιτισμό, χωρίς συνεχή διαχωρισμό και στρατοπεδοποίηση των ανθρώπων κάτω από διάφορες ταμπέλες. Κι αν ακόμα υπάρχουν ταμπέλες, είναι ανάγκη να δημιουργείται φανατισμός εις το όνομά τους; Δεν μπορούμε να συνυπάρχουμε αρμονικά με «διαφορετικούς» ανθρώπους; Όλα αυτά τα ερωτήματα θεωρώ ότι έχουν χώρο για συζήτηση σε όλα τα σχολικά περιβάλλοντα.
-
Dead Poets Society (1989) – του Peter Weir
Αν και γυρισμένη 37 χρόνια πριν, η συγκεκριμένη ταινία ουσιαστικά δείχνει τον (μονό)δρόμο για το προφίλ ενός σύγχρονου εκπαιδευτικού και το άμεσο αποτέλεσμα που έχει η εκπαιδευτική του δεινότητα στους μαθητές του. Ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά αυτού του προφίλ;
α) είναι φιλικός και επιδιώκει προσωπική σύνδεση με όλους τους μαθητές του (απολογούμαι για τη χρήση του αρσενικού, η οποία έχει να κάνει καθαρά και μόνο με την ταινία, όπου όλοι οι μαθητές και οι καθηγητές είναι αγόρια και άνδρες),
β) έχει μεταδοτικότητα μέσω της εκφραστικότητας και δεν μένει απλά στη (μονότονη) μάθηση εντός της τάξης, αλλά και ενίοτε και εκτός αυτής για διάφορους εκπαιδευτικά προκαθορισμένους σκοπούς,
γ) δεν επιμένει στη στείρα απομνημόνευση σελίδων, αλλά στη βαθύτερη κατανόηση του νοήματος των πληροφοριών από όλους τους μαθητές και
δ) λατρεύει αυτό που κάνει και αυτό φαίνεται σε κάθε δευτερόλεπτο της παρουσίας του.
Στο σημείο αυτό να ξεκαθαρίσω ότι αυτό δεν είναι κάποιου είδους κατηγορία κατά των νυν εκπαιδευτικών των οποίων το έργο σίγουρα καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από τις αρμόδιες αρχές και το Υπουργείο. Αυτό στο οποίο επιθυμώ να σταθώ, ωστόσο, είναι η ποιότητα με την οποία το έργο αυτό θα πρέπει «να ντύνεται», ώστε να μπορεί να μεταλαμπαδευτεί καλύτερα και ευκολότερα η γνώση και η εμπειρία που το σχολείο προσφέρει. Και θεωρώ ότι όλοι μας, είτε ανήκουμε στον εκπαιδευτικό τομέα ή όχι, μπορούμε να αντιληφθούμε τη σημαντικότητα των τεσσάρων παραπάνω στοιχείων ενός/μίας παιδαγωγού απέναντι στους/στις μαθητές/τριες.
Είναι, επίσης, σίγουρα παραπάνω από αναγκαίο να εκσυγχρονιστεί το υπάρχον εκπαιδευτικό σύστημα. Στη σύγχρονη εποχή, όπου υπάρχει πρόσβαση σε οποιαδήποτε πληροφορία ακόμα και από το κινητό μας, η αποστήθιση θα πρέπει να αρχίσει σταδιακά να μειώνεται και να αντικαθίσταται από τρόπους αναζήτησης της πληροφορίας και διασταύρωσης της ορθότητάς της.
Επίσης, οι εξετάσεις αποτελούν επίσης μια τεράστια πληγή του εκπαιδευτικού συστήματος, τόσο με τον τρόπο που διεξάγονται όσο και με το αποτέλεσμα που αυτές έχουν στην ψυχική υγεία των παιδιών εξαιτίας του τρόπου που διεξάγονται. Για να μην πλατειάσω, θα αρκεστώ να επαναλάβω ότι κρίνεται περισσότερο από αναγκαίο να εκσυγχρονιστεί το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, ίσως παίρνοντας μερικές ιδέες από τη συγκεκριμένη ταινία.
Αυτές οι τρεις ταινίες αποτελούν τις προσωπικές μου προτάσεις προς παρακολούθηση είτε σε σχολικό περιβάλλον είτε, φυσικά, και για ατομική τηλεθέαση. Υπάρχουν προφανώς πολλές άλλες που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως παραδείγματα στο συγκεκριμένο άρθρο και μάλιστα κάποιες θα είχαν πιθανόν και καλύτερη απεικόνιση της πραγματικότητας ή της ιδανικής πραγματικότητας που επιθυμούμε.
Σκοπός, πάντως, ήταν και παραμένει ο προβληματισμός σχετικά με τη σημαντικότητα της εισαγωγής των ταινιών ως ένας εναλλακτικός τρόπος βιωματικής μάθησης – εκπαίδευσης, ειδικά όταν φαίνεται το υπάρχον σύστημα να έχει κάπως «βαλτώσει», ενώ οι εξελίξεις και μαζί τους και οι κοινωνίες προχωράνε με δαιμονιώδεις ρυθμούς. Και για να ακολουθήσουμε κάτι τέτοιο κρατώντας ταυτόχρονα και τα χαρακτηριστικά που επιθυμούμε, χρειάζεται να υπάρχει μια διεύρυνση των οπτικών με νέες ιδέες που ήδη εφαρμόζονται σε άλλες χώρες.
