Μια σεζόν γεμάτη βιβλία, συγγραφείς και συνεντεύξεις φτάνει στο τέλος της και ολοκληρώνεται με τον καλύτερο δυνατό τρόπο: κάνοντας απολογισμό όλων όσα διαβάσαμε, συζητήσαμε και μοιραστήκαμε μαζί σας τους τελευταίους μήνες. Μέσα από τις σελίδες αυτής της στήλης περάσαμε από ιστορικές αφηγήσεις και πολιτικά δοκίμια μέχρι λογοτεχνία και προσωπικές μαρτυρίες, πάντα με στόχο να σας φέρουμε πιο κοντά σε βιβλία που αξίζουν την προσοχή σας. Τώρα, στην καρδιά του καλοκαιριού, επιστρέφουμε στα βιβλία που διαβάσαμε και ξεχωρίσαμε φέτος και σας τα προτείνουμε ως ιδανικά καλοκαιρινά αναγνώσματα.
Ταυτόχρονα, έχουμε τη μεγάλη χαρά να συμπεριλάβουμε σε αυτό το αφιέρωμα και τους ίδιους τους συγγραφείς με τους οποίους συνομιλήσαμε φέτος, οι οποίοι μοιράζονται μαζί μας τις δικές τους βιβλιοπροτάσεις – μια ματιά στα αναγνώσματα που εμπνέουν εκείνους που γράφουν τα βιβλία που εμείς διαβάζουμε. Τους ευχαριστούμε θερμά για τον χρόνο τους, και προετοιμαζόμαστε ήδη από τον Σεπτέμβρη για μια νέα σεζόν με ακόμη περισσότερο διάβασμα, ακόμη περισσότερες συζητήσεις και, φυσικά, ακόμη περισσότερα βιβλία.
Φασισμός. Η ιστορία μιας ιδεολογίας
της Σώτης Τριανταφύλλου, εκδόσεις Πατάκη
«Ο παλιός κόσμος πεθαίνει. Ο καινούργιος αργεί να γεννηθεί. Ανάμεσα στο φως και στη σκιά γεννιούνται τα τέρατα».
Η Σώτη Τριανταφύλλου μας παρουσιάζει το «αυγό του φιδιού». Πώς γεννήθηκε το φασιστικό φαινόμενο; Τι μορφές απέκτησε στο πέρασμα του χρόνου και πώς συντηρήθηκε όλα αυτά τα χρόνια που πολλοί πίστευαν ότι είχε εξαφανιστεί; Ξεκινώντας από ολοκληρωτικά καθεστώτα μνήμης σε όλη την Ευρώπη κατά τον Μεσοπόλεμο, το βιβλίο ξεπερνάει την κατηγορία του ιστορικού είδους, προσεγγίζοντας τα όρια της συγκριτικής πολιτικής ανάλυσης σύγχρονων φαινομένων.
Πρόκειται για ένα βιβλίο που λύνει τις απορίες του αναγνώστη και τον βοηθά να κατανοήσει την πολυπλοκότητα του φασισμού με όλες τις ιστορικές και κοινωνικές του προεκτάσεις, χωρίς ποτέ να τον παρουσιάζει ως κάτι μακρινό και ξεπερασμένο: αντιθέτως τον υπογραμμίζει ως έναν διαρκή και παρόντα κίνδυνο, που επιβεβαιώνεται καθημερινά με την άνοδο της ακροδεξιάς παγκοσμίως.
Σώτη Τριανταφύλλου:
Ο κβαντικός μύθος του Σισύφου
του Δημήτρη Νανόπουλου, εκδόσεις Πατάκη
Το βιβλίο του αστροφυσικού Δημήτρη Νανόπουλου, «Ο κβαντικός μύθος του Σισύφου» έγινε αιτία να ξαναρχίσω λησμονημένες αναγνώσεις γύρω από τους μεγάλους επιστήμονες της Φυσικής: τις συνομιλίες του Χάιζενμπεργκ με τον Μπορ, τον Αϊνστάιν και τον Πλανκ, την αυτοβιογραφία του Φάινμαν και τη βιογραφία της Μαρί Κιουρί που υπήρξε η ηρωίδα της παιδικής και εφηβικής μου ηλικίας -επιτυχημένα είναι τα βιβλία που σε κάνουν να αναζητήσεις άλλα βιβλία.
Ο Δημήτρης Νανόπουλος εμπνέεται από τον μύθο του Σισύφου και προσπαθεί να γεφυρώσει, με τον δικό του τρόπο, την κβαντική Φυσική με την υπαρξιστική φιλοσοφία· να δώσει απαντήσεις στα πιο καίρια ζητήματα της ανθρώπινης διανόησης. Σε αυτό το βιβλίο εξερευνά πώς η κβαντική Φυσική επικυρώνει τη φιλοσοφία του παραλόγου του Αλμπέρ Καμύ, πώς η «αρχή της απροσδιοριστίας» του υπαρξισμού θεμελιώνεται στην αρχή της αβεβαιότητας του Χάιζενμπεργκ.
Τόσο η κβαντική Φυσική όσο και ο Καμύ παρουσιάζουν τον άνθρωπο ελεύθερο μέσα σε ένα σιωπηλό Σύμπαν που προέκυψε από το τίποτα· που αυτοδημιουργήθηκε από μια κβαντική διακύμανση χωρίς καμιά σκοπιμότητα. Μέσα σε αυτό το παράλογο και άσκοπο Σύμπαν ο άνθρωπος καλείται να διαμορφώσει ο ίδιος το νόημα της ύπαρξής του κάνοντας επιλογές με την επίγνωση ότι το μέγεθός του είναι απειροελάχιστο· ότι είναι εντελώς ασήμαντος στη συμπαντική κλίμακα.
Ο Δημήτρης Νανόπουλος, ένας από τους κορυφαίους επιστήμονες στον κόσμο, σχολιάζει την απιθανότητα της εμφάνισης του ανθρώπινου είδους —η οποία ωστόσο υλοποιήθηκε σε μια περίσταση ακραίας τύχης— και τον «παραλογισμό» της απόφασης του κάθε ανθρώπου να επιζήσει, να μην αυτοκτονήσει. Με την αρχική αναφορά στον Σίσυφο του Καμύ, διατρέχει την ιστορία της κβαντικής Φυσικής, τη θεωρία των χορδών, την κοσμολογία —το πώς η Φύση παίζει ζάρια (μια ιδέα που ο Αϊνστάιν αρνιόταν να ενστερνιστεί)— ενώ ταυτοχρόνως, αναρωτιέται γύρω από τα σημερινά διακυβεύματα όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη και η συγκέντρωση εξουσίας σε λίγα χέρια. Το αποτέλεσμα είναι μια απόπειρα πνευματικής αυτοβιογραφίας από την οποία δεν λείπουν οι προσωπικές αφηγήσεις.
Ο Καβάφης και τα ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιώματα
του Βασίλη Σωτηρόπουλου, εκδόσεις ΠΟΛΙΣ
Στο νέο βιβλίο του, «Ο Καβάφης και τα ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιώματα», ο νομικός Βασίλης Σωτηρόπουλος παρουσιάζει τον ποιητή Κ.Π. Καβάφη με τη «νομική» του ιδιότητα, σε μια πρωτότυπη προσέγγιση που αποδεικνύει πως ο Αλεξανδρινός ποιητής συνεχίζει να εμπνέει καθώς διαρκώς αποκαλύπτονται νέες πτυχές του έργου του. Αφορμή για τη μελέτη στέκεται, μεταξύ άλλων, ένα ποίημα του Καβάφη που κάνει λόγο για μια «τελειωτέρα κοινωνία» — μια κοινωνία που ο ποιητής οραματίστηκε ήδη από τις αρχές του 20ού αιώνα, προβλέποντας την ανάγκη της ορατότητας και της ελεύθερης δράσης πολύ πριν διαμορφωθεί η γλώσσα των σύγχρονων ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Μέσα από αυτή την οπτική, ο Σωτηρόπουλος αναδεικνύει τον ποιητή ως έναν διαχρονικό συνομιλητή των ζητημάτων της ορατότητας, της ελευθερίας, της ισότητας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Μέσα στο βιβλίο συναντάμε τον ποιητή Καβάφη με μια προφητική πλευρά, που εξακολουθεί να θέτει ερωτήματα τα οποία παραμένουν επίκαιρα.
Βασίλης Σωτηρόπουλος:
Monastic Desires
του Derek Kruger, εκδόσεις Cambridge University Press
Το βιβλίο που διαβάζω αυτό τον καιρό και το προτείνω είναι το Monastic Desires του καθηγητή Derek Kruger. Ο συγγραφέας ασχολείται με τον ομοερωτισμό και την ομοφοβία στη μεσαιωνική Κωνσταντινούπολη, με έμφαση τις μοναστικές κοινότητες. Πρόκειται για μια νέα κουίρ ανάγνωση ενός ολόκληρου τρόπου ζωής, εντοπίζοντας τον ομοερωτισμό ακόμη και σε ύμνους προς τον θεό, καθώς και την ομοφοβία σε ευφάνταστους τρόπους επιβολής ποινών για τις ομοερωτικές πράξεις. Ο συγγραφέας έχει επιλέξει τον “στρατηγικό αναχρονισμό” σε ορισμένους όρους, μια ενσυνείδητη επιλογή για την σύγχρονη προσέγγιση σεξουαλικών, θεολογικών αλλά και νομικών πρακτικών μιας εποχής που οι έννοιες αυτές απλώς δεν υπήρχαν. Το έργο αυτό είναι μια άκρως ενδιαφέρουσα καταβύθιση σε μια εποχή, αλλά και μία περιοχή, εντελώς διαφοροποιημένες από τα σημερινά δυτικά στερεότυπα. Κάτι που καθιστά αυτή την νέα ανάγνωση των συμβόλων και των πρακτικών πολύ πολύ ενδιαφέρουσα.
Κυκλοφόρησε τον Μάρτιο του 2026, από την Cambridge University Press.
Πολιτική Χειραφέτηση & Κοινωνική Κριτική
του Νικόλα Σεβαστάκη, εκδόσεις ΠΌΛΙΣ
Ένα πολιτικό δοκίμιο για την πολιτική χειραφέτηση του σήμερα, με τις ρίζες του στο χθες. Ο Νικόλας Σεβαστάκης ταξιδεύει στη σκέψη μεγάλων στοχαστών —τον Μαρξ, τον Τοκβίλ, τον Νίτσε, αλλά και λιγότερο γνωστά ονόματα όπως τον Πιερ Λερού και τον Ζιλ Μπαρνί- για να μιλήσει τελικά για μας: για το πώς νοηματοδοτούμε σήμερα την ελευθερία, τη δημοκρατία και τη σχέση μας με το κράτος και την εξουσία.
Σε μια εποχή που η πολιτική μοιάζει να έχει συρρικνωθεί σε απλή διαχείριση, το βιβλίο αυτό τολμά να ξαναθέσει τα μεγάλα ερωτήματα: τι σημαίνει, τελικά, να είσαι πραγματικά ελεύθερος; Ένα ανάγνωσμα που δεν κουράζει στιγμή, αλλά προκαλεί γόνιμη σκέψη και προβληματισμό: ιδανικό για όσους θέλουν το καλοκαίρι τους να συνδυάσουν χαλάρωση και ουσιαστικές, πολιτικές συνειδητοποιήσεις (ναι, γίνεται!) .
Νικόλας Σεβαστάκης:
Σάτρι
του Κόρμακ ΜακΚάρθυ [μετάφραση: Γιώργος Κυριαζής], εκδόσεις Gutenberg
Κλείνοντας το βιβλίο του ΜακKάρθυ ένιωσα επιτακτικά την ανάγκη να ψάξω τον χάρτη, να βρω τη Νoξβίλ του Τενεσί, να μάθω περισσότερα για τους τόπους όπου βυθίζεται η ζωή του ήρωα στο μυθιστόρημα, του Κορνίλιους Σάτρι (Cornelius Suttree). Η εξωτερική πληροφορία θέλει τον Σάτρι να είναι ‘το πιο αυτοβιογραφικό βιβλίο του ΜακKάρθυ’, μια αναδρομή στη νεότητα του συγγραφέα κοντά στις πιο φτωχές και περιθωριακές περιοχές μιας πόλης και των ποταμών της.
Όπως όμως συμβαίνει με συγγραφείς της γραμμής Φώκνερ, με το βλέμμα σε έναν φασματικό Νότο με αναθυμιάσεις αθλιότητας και στιγμές μεγαλείου, το θέμα του Σάτρι είναι η γραφή του. Αν με συγκίνησε ιδιαίτερα, είναι γιατί κινείται σε ένα παράλληλο: αφενός μια εκπληκτική σειρά σκηνών αποσύνθεσης όπου η ίδια η ύλη της φύσης γίνεται ένας μαγικός ρεαλισμός της παρακμής. Και την ίδια στιγμή, ένα ταπεινό χρονικό μεταμόρφωσης όπου ο ήρωας επιλέγει να «πέσει» χαμηλά και μέσα από αυτό το κύλισμα στην απώλεια μαθαίνει κόσμους που δεν θα τους ανακάλυπτε αν έμενε πιστός στην αστική ρουτίνα της οικογενειακής καταγωγής του.
Ο Κορνίλιους Σάτρι ψαρεύει γατόψαρα, κάνει παρέες με πότες και ο ίδιος ζει μια αλκοολική κάθοδο στα σκοτάδια. Έχει αποκοπεί από το παρελθόν για να ενώσει τη μοίρα του με τον ποταμό Τενεσί, τα αστικά του λύματα και τον λασπώδη ζόφο του. Ο ΜακΚάρθυ μας χαρίζει μια πρόζα που φτάνει στα άκρα σε ομορφιά και λεπτότητα, σπεύδοντας να ανασυστήσει εκδοχές σήψης. Με αυτή τη λογοτεχνία είτε ενθουσιάζεσαι είτε πάλι αντιδρά το ίδιο σου το σώμα και την απορρίπτει σαν ξένο μόσχευμα. Για μένα ήταν ένα από τα γλωσσικά μεταφραστικά κατορθώματα της χρονιάς- με απαιτήσεις που αγγίζουν την αμιγή ποίηση.
Το Τραγούδι των Κληρονόμων
του Γιάννη Μπαλαμπανίδη, εκδόσεις ΠΟΛΙΣ
Σε ένα από τα πιο πολυσυζητημένα μυθιστορήματα αυτού του καλοκαιριού, ο Γιάννης Μπαλαμπανίδης συνθέτει το πορτρέτο της γενιάς του, που ενηλικιώθηκε στην εποχή της κρίσης και χαρακτηρίζεται από την ματαίωση. Όπως μας μαρτυρά ο τίτλος, το βιβλίο πραγματεύεται τις κληρονομιές, υλικές και άυλες, που μας καθορίζουν, τις -συχνά απρόβλεπτες- ρίζες τους καθώς και την πιθανότητα να ξεπεράσουμε την δοσμένη σε εμάς μοίρα και να αυτοπροσδιοριστούμε.
Οι ήρωες που πλάθει ο Μπαλαμπανίδης εμφανίζονται εγκλωβισμένοι σε ένα παράδοξο: σχεδόν εμμονικοί με την ευτυχία, την αναζητούν σε λέσχες ευζωίας, στην άνοδο στο corporate ladder, την εκλαμβάνουν ως έναν καταναγκασμό- δεν της δίνουν ποτέ έναν ορισμό, δεν κατανοούν το τόσο προσωπικό νόημά της. «Είμαστε φτιαγμένοι από αυτό το στραβό κι αβέβαιο υλικό που μας κάνει να επιθυμούμε την ευτυχία περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, όμως τελικά να δυστυχούμε».
Καλογραμμένο και με πλοκή που δεν σε αφήνει να το αφήσεις, το βιβλίο επιφυλάσσει μικρά easter eggs όπως το κλείσιμο του ματιού στη σειρά Succession, της οποίας θα έλεγε κανείς ότι αποτελεί το ελληνικό version, αλλά και τη χρήση του τραγουδιού My Way στις ποικίλες εκδοχές του, από τον Sinatra έως την Nina Simone, που βαυκαλίζονται ως δικό τους, οι “αυτοδημιούργητοι” κληρονόμοι.
Γιάννης Μπαλαμπανίδης:
Η Καρδιά Το Καταχείμωνο
του Κέβιν Μπάρρυ [μετάφραση:Δημήτρης Καρακίτσος] εκδόσεις Γεννήτρια
Ακούγεται κάπως παράδοξο να συστήνει κανείς στην καρδιά του καλοκαιριού ένα βιβλίο με τίτλο «Καρδιά το καταχείμωνο», του Κέβιν Μπάρρυ από τις εκδόσεις Γεννήτρια και σε θαυμάσια μετάφραση του Δημήτρη Καρακίτσου. Θυμίζει, αντεστραμμένη, την περίφημη εκείνη φράση του Καμύ, που μες στην καρδιά του χειμώνα ανακάλυψε μέσα του ένα ανίκητο καλοκαίρι. Εδώ πρόκειται για μια φίνα και κάπως γουέστερν ιρλανδική ιστορία αγάπης, ή περίπου, με λιτή γραφή, σκληρή και τρυφερή εκεί που πρέπει. Και που μέσα στην εξιστόρηση της φυγής, που όπως κάθε φυγή ποτέ δεν έχει χάπι εντ, κρύβει διαμαντάκια σαν τη φράση «ό,τι κι αν είναι αυτό το προαίσθημα για τη ζωή σου, πρέπει να το ακολουθήσεις, να το ακολουθήσεις και να μη σταματάς πουθενά, γιατί τίποτε άλλο δεν έχει σημασία πέρα από αυτό».
Η αραβοϊσραηλινή σύγκρουση: Ιστορία, διπλωματία και πολιτική. Η εποχή των πολέμων, 1917-1973
του Ανδρέα Μπουρούτη, εκδόσεις Αλεξάνδρεια
Άκρως επίκαιρη και κατατοπιστική, αποφεύγοντας μύθους και στερεότυπα και στοχεύοντας στην αντικειμενικότητα, «Η αραβοϊσραηλινή σύγκρουση» καταπιάνεται με μία από τις μεγαλύτερες και μακροβιότερες συγκρούσεις του σύγχρονου κόσμου. Η Μέση Ανατολή, που συνεχώς «φλέγεται» και συγκεκριμένα η σύγκρουση του Ισραήλ με τον αραβικό κόσμο, αποτελεί τον θεματικό πυρήνα του βιβλίου.
Ο Ανδρέας Μπουρούτης, χτίζει την αφήγησή του πάνω σε πλούσιο ιστορικό και διπλωματικό υλικό, φωτίζοντας τόσο τις στρατιωτικές αναμετρήσεις, όσο και τους εσωτερικούς κοινωνικούς και πολιτικούς μετασχηματισμούς που διαμόρφωσαν την περιοχή. Το βιβλίο ξεχωρίζει για την ικανότητά του να συνδέει το ιστορικό παρελθόν με τη σημερινή όξυνση στη Μέση Ανατολή, καθιστώντας το ανάγνωσμα-κλειδί για όποιον θέλει να κατανοήσει τις ρίζες της τρέχουσας κρίσης.
*Σύντομα αναμένεται να κυκλοφορήσει και το δεύτερο μέρος του βιβλίου.
Ανδρέας Μπουρούτης:
Σάρκα
του David Szalay [μετάφραση:Βάσια Τζανακάρη], εκδόσεις Ψυχογιός
Το βιβλίο που προτείνω και διάβασα πριν μερικές εβδομάδες είναι του David Szalay, Flesh. Στα ελληνικά κυκλοφορεί ως «Σάρκα» από τις εκδόσεις Ψυχογιός.
Η πλοκή παρακολουθεί την ιστορία ενός εφήβου στην Ουγγαρία που μάλλον θεωρείται μοναχικός και ζει με τη μητέρα του. Μετά από κάποιο γεγονός και την ενηλικίωση του, έχοντας κάνει στρατιωτική θητεία στο εξωτερικό, θα βρεθεί στο Λονδίνο. Η επιστροφή του στην Ουγγαρία μετά από χρόνια ζωής στην Αγγλία έχει σημαδευτεί από συγκλονιστικά επεισόδια.
Η μεγάλη αρετή του βιβλίου, που κέρδισε το Booker το 2025, είναι ο απλός και λιτός τρόπος γραφής που ακολουθεί με αριστουργηματικό τρόπο ο συγγραφέας. Δεν υπάρχουν εξεζητημένες περιγραφές, λογοτεχνικά στολίδια και υπερβάσεις. Ο Szalay γράφει απλά, αλλά ο αναγνώστης δεν μπορεί ν’ αφήσει το βιβλίο από τα χέρια του. Κάθε σελίδα σε προκαλεί να διαβάσεις την επόμενη, δίχως αρκετές φορές να καταλαβαίνεις τον λόγο. Μια φαινομενικά αδιάφορη ιστορία μετατρέπεται σε ένα ταξίδι στη ζωή ενός ανθρώπου. Μεγάλος συγγραφέας, αντίστοιχος των καιρών μας. Το συνιστώ ανεπιφύλακτα. Καλή ανάγνωση!
