Η επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα στο πολιτικό προσκήνιο μέσω της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης (ΕΛ.Α.Σ.) δημιουργεί νέα δεδομένα στον χώρο της ελληνικής κεντροαριστεράς. Το ΠΑΣΟΚ του Νίκου Ανδρουλάκη, το οποίο μέχρι πρόσφατα επιχειρούσε να εδραιωθεί ως ο βασικός εναλλακτικός πόλος απέναντι στη Νέα Δημοκρατία, βρίσκεται πλέον αντιμέτωπο με έναν ανταγωνιστή που διαθέτει κυβερνητική εμπειρία, υψηλή πολιτική αναγνωρισιμότητα και σημαντική εκλογική ιστορία.
Η αναμέτρηση των δύο σχηματισμών, ωστόσο, δεν αφορά απλώς τη δεύτερη θέση στις δημοσκοπήσεις. Αφορά το ποιος θα καταφέρει να διαμορφώσει την πολιτική ταυτότητα της κεντροαριστεράς και να εκφράσει αποτελεσματικότερα το αίτημα για πολιτική αλλαγή.
Το ΠΑΣΟΚ επιχειρεί να οικοδομήσει την πολιτική του επιστροφή πάνω σε μια στρατηγική θεσμικής αξιοπιστίας και προγραμματικής αντιπολίτευσης. Ο Νίκος Ανδρουλάκης επιδιώκει να παρουσιάσει το κόμμα ως μια δύναμη πολιτικής σταθερότητας, η οποία μπορεί να ασκήσει αντιπολίτευση, χωρίς να καταφεύγει σε υπερβολές και συγκρουσιακές πρακτικές.
Η επιλογή αυτή δεν είναι τυχαία. Το ΠΑΣΟΚ απευθύνεται σε ένα ακροατήριο που περιλαμβάνει παραδοσιακούς ψηφοφόρους της σοσιαλδημοκρατίας, κεντρώους πολίτες, αλλά και ψηφοφόρους που απογοητεύτηκαν από τη διακυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ και δεν επιθυμούν να επιστρέψουν σε μια έντονα πολωτική πολιτική αντιπαράθεση.
Η συγκεκριμένη στρατηγική προσφέρει στο ΠΑΣΟΚ ένα σημαντικό πλεονέκτημα: τη δυνατότητα να εμφανίζεται ως ένας πολιτικά ώριμος σχηματισμός με κυβερνητικές αναφορές και οργανωτική συνέχεια. Παράλληλα, η ιστορική του παρουσία στον χώρο της σοσιαλδημοκρατίας του επιτρέπει να διεκδικεί την εκπροσώπηση ενός ευρύτερου προοδευτικού ακροατηρίου.
Ωστόσο, η θεσμική σοβαρότητα δεν αρκεί από μόνη της για να δημιουργήσει εκλογική δυναμική. Το μεγαλύτερο πρόβλημα του ΠΑΣΟΚ είναι ότι δυσκολεύεται να μετατρέψει την αντιπολιτευτική του παρουσία σε ένα ισχυρό πολιτικό αφήγημα. Η κριτική προς την κυβέρνηση μπορεί να αναδεικνύει υπαρκτά προβλήματα, αλλά δεν απαντά απαραίτητα στο ερώτημα γιατί ένας ψηφοφόρος θα πρέπει να επιλέξει το ΠΑΣΟΚ ως επόμενη κυβέρνηση. Η πολιτική διαφοροποίηση από τη Νέα Δημοκρατία χρειάζεται να συνοδεύεται από συγκεκριμένες προτάσεις που να δημιουργούν προσδοκίες αλλαγής στην καθημερινότητα των πολιτών.
Η ΕΛ.Α.Σ. επιχειρεί να κινηθεί σε διαφορετική κατεύθυνση. Η πολιτική επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα δεν αποτελεί απλώς μια προσπάθεια επανασυσπείρωσης των πρώην ψηφοφόρων του ΣΥΡΙΖΑ. Στόχος είναι η δημιουργία ενός νέου πολιτικού πόλου, ο οποίος θα μπορέσει να προσελκύσει ευρύτερα τμήματα της κοινωνίας που αισθάνονται ότι δεν εκπροσωπούνται επαρκώς από τις υπάρχουσες πολιτικές δυνάμεις.
Το βασικό πλεονέκτημα αυτής της προσπάθειας είναι η προσωπική πολιτική αναγνωρισιμότητα του Τσίπρα. Σε αντίθεση με τον Ανδρουλάκη, δεν χρειάζεται να οικοδομήσει από την αρχή ένα αναγνωρίσιμο πολιτικό προφίλ. Διαθέτει ήδη κυβερνητική εμπειρία, γνωρίζει τους μηχανισμούς της εξουσίας και μπορεί να απευθυνθεί σε ένα ακροατήριο που εξακολουθεί να συνδέει την πολιτική του παρουσία με την περίοδο διακυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ.
Η στρατηγική του βασίζεται περισσότερο στην πολιτική κινητοποίηση και στην ανάδειξη κοινωνικών αντιθέσεων. Ζητήματα όπως οι ανισότητες, η αναδιανομή του πλούτου, η εργασιακή επισφάλεια και η λειτουργία του κοινωνικού κράτους μπορούν να αποτελέσουν βασικούς άξονες της πολιτικής του ταυτότητας. Πρόκειται για ζητήματα που επιτρέπουν στην ΕΛ.Α.Σ. να διεκδικήσει ψηφοφόρους, οι οποίοι θεωρούν ότι η σημερινή κυβέρνηση δεν ανταποκρίνεται στις κοινωνικές τους ανάγκες.
Εδώ, όμως, βρίσκεται και η σημαντικότερη αδυναμία του εγχειρήματος. Ο Τσίπρας καλείται να διαχειριστεί την αντίφαση ανάμεσα στην επιθυμία για πολιτική ανανέωση και στο γεγονός ότι ο ίδιος αποτελεί πρόσωπο με ισχυρό κυβερνητικό παρελθόν. Η περίοδος 2015-2019 εξακολουθεί να αποτελεί μέρος της πολιτικής του ταυτότητας. Συνεπώς, η επιστροφή του δεν μπορεί να στηριχθεί αποκλειστικά στη νοσταλγία των πρώην ψηφοφόρων του. Χρειάζεται να εξηγήσει τι έχει αλλάξει στην πολιτική του αντίληψη, ποια λάθη αναγνωρίζει και γιατί η νέα πολιτική πρωτοβουλία μπορεί να προσφέρει κάτι διαφορετικό από τον προηγούμενο ΣΥΡΙΖΑ.
Το ενδιαφέρον στοιχείο της αντιπαράθεσης είναι ότι ΠΑΣΟΚ και ΕΛ.Α.Σ. δεν ανταγωνίζονται αποκλειστικά για τους παραδοσιακούς ψηφοφόρους της αριστεράς ή της σοσιαλδημοκρατίας. Διεκδικούν ένα ευρύτερο ακροατήριο πολιτών που μπορεί να διαφωνεί με την κυβερνητική πολιτική, χωρίς να έχει αποφασίσει ποια εναλλακτική το εκφράζει καλύτερα.
Ωστόσο, οι δύο σχηματισμοί επιχειρούν να προσεγγίσουν αυτούς τους ψηφοφόρους με διαφορετικά πολιτικά εργαλεία. Το ΠΑΣΟΚ επενδύει στην κυβερνητική αξιοπιστία, στη θεσμική συνέπεια και στην προγραμματική αντιπολίτευση. Η ΕΛ.Α.Σ. επιχειρεί να επαναφέρει την πολιτική κινητοποίηση, αξιοποιώντας την προσωπική δυναμική του Τσίπρα και ένα περισσότερο κοινωνικά προσανατολισμένο αφήγημα.
Η διαφοροποίηση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν εξετάζονται τα δημοσκοπικά δεδομένα. Στη δημοσκόπηση της Marc που παρουσιάστηκε στις 12 Νοεμβρίου, η ΕΛ.Α.Σ. συγκεντρώνει 14% στην πρόθεση ψήφου, έναντι 11% του ΠΑΣΟΚ. Ωστόσο, στην ερώτηση για το ποιο κόμμα θα ήθελαν οι πολίτες να ηγηθεί της κεντροαριστεράς, το ΠΑΣΟΚ συγκεντρώνει 38,9%, ενώ η ΕΛ.Α.Σ. 25,7%.
Η διαφορά αυτή αποκαλύπτει μια ενδιαφέρουσα πολιτική αντίφαση. Το ΠΑΣΟΚ φαίνεται να διαθέτει μεγαλύτερη αποδοχή ως θεσμικός εκπρόσωπος της κεντροαριστεράς, ενώ η ΕΛ.Α.Σ. εμφανίζει μεγαλύτερη εκλογική δυναμική στη συγκεκριμένη δημοσκοπική μέτρηση. Με άλλα λόγια, η αναγνωρισιμότητα ενός πολιτικού φορέα ως φυσικού ηγέτη ενός χώρου δεν ταυτίζεται απαραίτητα με την πρόθεση ψήφου προς αυτόν.
Η αντιπαράθεση ΠΑΣΟΚ και ΕΛ.Α.Σ. δεν θα κριθεί μόνο από την ικανότητά τους να προσελκύσουν απογοητευμένους ψηφοφόρους. Θα κριθεί κυρίως από το κατά πόσο μπορούν να πείσουν ότι διαθέτουν μια βιώσιμη πρόταση διακυβέρνησης.
Για το ΠΑΣΟΚ, η πρόκληση είναι να ξεπεράσει την εικόνα ενός κόμματος που διεκδικεί διαρκώς τον ρόλο της εναλλακτικής, χωρίς να καταφέρνει να δημιουργήσει ισχυρή δυναμική εξουσίας. Για την ΕΛ.Α.Σ., το ζητούμενο είναι να αποδείξει ότι αποτελεί ένα νέο πολιτικό εγχείρημα και όχι απλώς μια επαναφορά του προηγούμενου κυβερνητικού σχήματος υπό διαφορετική ονομασία.
Υπάρχει, τέλος, και μια ευρύτερη διάσταση. Ο κατακερματισμός της αντιπολίτευσης μπορεί να λειτουργήσει ευνοϊκά για τη Νέα Δημοκρατία, ακόμη και αν η κυβερνητική φθορά συνεχιστεί. Όσο τα δύο κόμματα ανταγωνίζονται για το ίδιο ακροατήριο, τόσο δυσκολότερη γίνεται η συγκρότηση ενός ενιαίου πολιτικού πόλου απέναντι στην κυβέρνηση. Το ενδεχόμενο συνεργασίας ή πολιτικής σύγκλισης παραμένει ένα ανοιχτό ερώτημα, αλλά δεν είναι καθόλου αυτονόητο ότι οι δύο πλευρές έχουν τα ίδια συμφέροντα ή τις ίδιες προτεραιότητες.
Η μάχη για την ηγεμονία της κεντροαριστεράς είναι, επομένως, κάτι περισσότερο από μια αντιπαράθεση δύο πολιτικών αρχηγών. Είναι μια σύγκρουση δύο διαφορετικών στρατηγικών για το μέλλον του προοδευτικού χώρου. Το ΠΑΣΟΚ καλείται να αποδείξει ότι μπορεί να μετατρέψει τη θεσμική του αξιοπιστία σε κυβερνητική προοπτική. Η ΕΛ.Α.Σ. πρέπει να αποδείξει ότι μπορεί να μετατρέψει την πολιτική αναγνωρισιμότητα του Τσίπρα σε ένα βιώσιμο και ανανεωμένο πολιτικό σχέδιο. Τελικά, το ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος θα επικρατήσει στον μεταξύ τους ανταγωνισμό, αλλά ποιος θα καταφέρει να πείσει ότι μπορεί πραγματικά να αποτελέσει την επόμενη κυβερνητική επιλογή.









