Η μουσική αποτελεί ένα σημαντικό κεφάλαιο του σύγχρονου τρόπου ζωής. Για κάποια άτομα μπορεί απλά να είναι διασκέδαση, για κάποια άλλα το αντικείμενο εργασίας τους, ενώ για άλλα απλά ένας ακόμα ήχος στο background. Πολύ μεγάλο ποσοστό των ανθρώπων, επίσης, μπορεί να έχει συναισθηματική σύνδεση με τη μουσική λόγω των στίχων και της σύνδεσής τους με κάποιο προσωπικό γεγονός. Ωστόσο υπάρχει μια κατηγορία ατόμων, τα οποία στο άκουσμα συγκεκριμένων μουσικών σημείων ανατριχιάζουν, οι καρδιακοί παλμοί τους αυξάνονται, ενώ πολλές φορές εμφανίζονται και δάκρυα. Αυτό ακριβώς είναι το frisson ή αλλιώς «μουσικός οργασμός».
Αν ανήκεις κι εσύ σε αυτή την κατηγορία ανθρώπων, αυτό το άρθρο θα λύσει κάποιες απορίες σου σχετικά με το φαινόμενο αυτό. Αν πάλι, δεν έχεις βιώσει ποτέ κάτι τέτοιο, it’s ok, πήρα ήδη το click σου μέχρι και εδώ που διάβασες! Όλ@, πάντως, είστε ευπρόσδεκτ@ να το διαβάσετε ολόκληρο!
Η χημεία πίσω από το frisson
Όταν ακούμε ένα κομμάτι που μας αγγίζει βαθιά, εκείνη ακριβώς τη στιγμή ο εγκέφαλος αντιμετωπίζει τη μουσική ως ανταμοιβή, παρόμοια με το φαγητό και το σεξ, παρόλο που η μουσική δεν είναι απαραίτητη για την άμεση επιβίωσή μας.
Η όλη αυτή διαδικασία περιλαμβάνει συγκεκριμένα στάδια:
-
Το Σύστημα Ανταμοιβής και η Ντοπαμίνη
Το frisson πυροδοτείται από την ενεργοποίηση του συστήματος ανταμοιβής του εγκεφάλου. Όταν η μουσική φτάνει στην κορύφωση ή κάνει μια απροσδόκητα όμορφη αλλαγή (π.χ. η είσοδος ενός οργάνου, κάποια φωνητική έξαρση κλπ.), ο εγκέφαλος εκπλήσσεται ευχάριστα. Αυτή είναι η ακριβής στιγμή κατά την οποία προκαλείται μια μαζική απελευθέρωση ντοπαμίνης, η οποία εμφανίζεται σε σωματικό επίπεδο ως ανατριχίλα και ρίγος.
-
Η Έκρηξη των Ενδορφινών
Το έντονο αυτό ρίγος συνοδεύεται συχνά από την έκκριση ενδορφινών. Οι ενδορφίνες είναι ουσίες που μειώνουν το στρες, ανακουφίζουν τον πόνο και επιφέρουν στο άτομο ένα βαθύ αίσθημα συναισθηματικής ευφορίας.
-
Η Αντίδραση του Νευρικού Συστήματος (Αδρεναλίνη)
Η μουσική μπορεί να ερμηνευτεί από τα αρχέγονα τμήματα του εγκεφάλου μας ως ένα είδος «συναγερμού» (ειδικά αν έχει έντονες, ξαφνικές αλλαγές στην ένταση ή τη συχνότητα). Αυτό ενεργοποιεί το συμπαθητικό νευρικό σύστημα, προκαλώντας μια μικρή έκκριση αδρεναλίνης. Η αδρεναλίνη είναι αυτή που προκαλεί σύσπαση των μικρών μυών στη βάση των τριχών (ανορθωτήρες μύες της τρίχας) με αποτέλεσμα να «σηκώνονται» οι τρίχες, καθώς και ταχυκαρδία και επιτάχυνση της αναπνοής.
Γιατί δεν βιώνουν όλοι το frisson;
Απεικονιστικές μελέτες του εγκεφάλου έχουν δείξει ότι οι άνθρωποι που ανατριχιάζουν με τη μουσική έχουν μεγαλύτερο αριθμό εγκεφαλικών συνάψεων μεταξύ του ακουστικού φλοιού (εκεί που γίνεται η επεξεργασία του ήχου) και του προμετωπιαίου φλοιού (της περιοχής στην οποία γίνεται η επεξεργασία των συναισθημάτων και η λήψη αποφάσεων). Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι οι δύο αυτές περιοχές επικοινωνούν πολύ πιο γρήγορα και αποτελεσματικά μεταξύ τους.
Ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι είναι πολύ πιο πιθανόν να εμφανιστεί σε άτομα που είχαν έντονη επαφή με τη μουσική από βρεφική ηλικία ή/και προσεγγίζουν πιο ενεργά τη μουσική με γνωστικο-συναισθηματικό τρόπο και δεν είναι απλά παθητικοί αποδέκτες ήχων. Υπολογίζεται ότι περίπου το 50% του ανθρώπινου πληθυσμού βιώνει τη συγκεκριμένη αίσθηση.
Αντί επιλόγου
Είτε βιώνετε frisson είτε όχι, πάντως, το γεγονός αυτό δεν αποτελεί δείκτη κάποιας ανωτερότητας ή κάποιου ελαττώματος αντίστοιχα. Είναι συγκριτικά ακριβώς ίδια περίπτωση με το αν κάποιο άτομο νιώθει ευχαρίστηση, όταν σκοράρει η ομάδα του ένα γκολ στο ποδόσφαιρο, ενώ κάποιο άλλο άτομο παρατηρώντας το ίδιο ακριβώς γεγονός δεν βιώνει τίποτα. Η πολυσχιδής ανθρώπινη φυσιολογία δίνει τόσες πολλές επιλογές ευχαρίστησης που είναι ανθρωπίνως αδύνατο να τις βιώσουμε όλες. Το σημαντικό είναι να προσπαθούμε να βρίσκουμε τρόπους να βιώνουμε στιγμές ευχαρίστησης, γιατί αυτό αποτελεί σημαντικό παράγοντα ανθρώπινης ευεξίας και υγείας γενικότερα.
