Η τρέχουσα κατάσταση στη Γαλλία αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς συνδυασμένες πιέσεις — οικονομικές, κοινωνικές και θεσμικές — μπορούν να διαμορφώσουν μια κρίση συστημικού χαρακτήρα. Σε αντίθεση με παρελθούσες περιόδους αναταραχής, που περιορίζονταν σε συγκεκριμένα πεδία πολιτικής, η τωρινή κρίση σημειώνεται σε ένα πλαίσιο στο οποίο οι δημοσιονομικές ανισορροπίες, οι κοινωνικές διεκδικήσεις και οι πολιτικές αδυναμίες της εκτελεστικής εξουσίας αλληλεπιδρούν και αλληλοενισχύονται δυναμικά.
Η πάσης φύσεως αβεβαιότητα που έχει κατακλύσει τη χώρα είναι απόρροια της μακροχρόνιας και συστηματικής αποσύνθεσης της σχέσης μεταξύ του πολιτικού συστήματος και της γαλλικής κοινωνίας, η οποία συνοψίζεται σε τέσσερις φάσεις.
Φάση 1: Θεσμικό Αδιέξοδο – Κρίση Αντιπροσώπευσης
Ο Εμανουέλ Μακρόν, μετά την ήττα του στις Ευρωεκλογές του καλοκαιριού του 2024, προκήρυξε πρόωρες βουλευτικές εκλογές. Το αποτέλεσμα ήταν μια κατακερματισμένη Εθνοσυνέλευση, χωρισμένη σε τρία ισοδύναμα μπλοκ. Κανείς δεν διέθετε πλειοψηφία και δεδομένης της έλλειψης κουλτούρας συνεργασίας και συνασπισμών, ο σχηματισμός σταθερής κυβέρνησης κατέστη ανέφικτος. Ακολούθησαν οι διαδοχικές πτώσεις των κυβερνήσεων Μπαρνιέ (Δεκέμβριος 2024) και Μπαϊρού (Σεπτέμβριος 2025), αποδεικνύοντας ότι κανένας δεν μπορούσε να επιβιώσει χωρίς τη στήριξη – ή τουλάχιστον την ανοχή- της Λεπέν ή του Μελανσόν.
Φάση 2: Οικονομική Ασφυξία
Τον Δεκέμβριο του 2024, σε μια προσπάθεια μείωσης του ελλείμματος, η κυβέρνηση μειοψηφίας του Μπαρνιέ παρουσίασε έναν προϋπολογισμό με αυξήσεις φόρων και περικοπές ύψους 40 δισεκατομμυρίων ευρώ. Ωστόσο, μετά από πρόταση μομφής, η κυβέρνηση ανατράπηκε.
Ο Μακρόν διορίζει πρωθυπουργό τον Μπαϊρού, αλλά το πρόβλημα παραμένει. Το γαλλικό χρέος ξεπερνά τα 3 τρισεκατομμύρια ευρώ (114% του ΑΕΠ) και οι Βρυξέλλες επιμένουν σε μειώσεις δαπανών. Τον Σεπτέμβριο του 2025, ο Μπαϊρού ζητά ψήφο εμπιστοσύνης για νέο πακέτο λιτότητας ύψους 44 δισεκατομμυρίων ευρώ. Η κυβέρνηση καταψηφίστηκε (364-194) και κατέρρευσε.
Οι διεθνείς αγορές πανικοβλήθηκαν και έχασαν την εμπιστοσύνη τους στη Γαλλία. Το spread (διαφορά επιτοκίου δανεισμού) εκτινάχθηκε από 80 σε 140 μονάδες βάσης, κάνοντας το γαλλικό χρέος πανάκριβο, αφού η χώρα ξοδεύει δισεκατομμύρια μόνο για να πληρώνει τόκους.
Πρωθυπουργός διορίζεται ο Σεμπαστιάν Λεκορνί και παραιτείται σχεδόν αμέσως (6 Οκτωβρίου 2025), λόγω αδυναμίας συνεννόησης. Επαναδιορίζεται λίγες μέρες μετά κατόπιν σκληρών διαβουλεύσεων. Στο μεταξύ, η Γαλλία έχει μείνει χωρίς εγκεκριμένο προϋπολογισμό. Τον Φεβρουάριο του 2026, ενεργοποιείται το άρθρο 49.3 του Συντάγματος για να περαστεί ο προϋπολογισμός χωρίς ψηφοφορία στη Βουλή. Για να επιβιώσει η κυβέρνηση των προτάσεων δυσπιστίας, αναγκάστηκε να παγώσει τη μεταρρύθμιση του Μακρόν για το συνταξιοδοτικό, κρατώντας το όριο στα 62 αντί για τα 64 έτη.
Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η χρήση του 49.3 θεωρήθηκε από τους πολίτες ως δημοκρατικό έλλειμμα, δεδομένου ότι η εκτελεστική εξουσία παρέκαμψε τη νομοθετική, εντείνοντας το αίσθημα ότι η κυβέρνηση διοικεί αυταρχικά και εναντίον της λαϊκής βούλησης.
Παρά τα τεχνάσματα, η οικονομία έφτασε σε τέλμα. Το Υπουργείο Οικονομικών ανακοίνωσε ότι το εθνικό χρέος θα αγγίξει το 119.3% του ΑΕΠ το 2026, ενώ ο προϋπολογισμός για το 2027 απαιτεί νέα μέτρα ύψους 54 δισεκατομμυρίων ευρώ.
Παράλληλα εντείνεται και το δομικό πρόβλημα των δαπανών. Επίσημη κυβερνητική έκθεση αποκάλυψε ότι το 32% του προϋπολογισμού του Υπουργείου Παιδείας αξιοποιείται σε χρηματοδοτήσεις των συντάξεων του κράτους.
Φάση 3: Η “Σπίθα” της Υποβάθμισης
Με την έναρξη της σχολικής χρονιάς, οι μαθητές βρέθηκαν αντιμέτωποι με ελλείψεις καθηγητών, τάξεις με υπεράριθμους μαθητές, κτίρια που κατέρρεαν χωρίς συντήρηση και πλήρη απουσία θέρμανσης.
Ταυτόχρονα υπήρξε μεγάλη δυσαρέσκεια για τα εξουθενωτικά σχολικά ωράρια, τα οποία παρατείτονταν μέχρι και τις 6 το απόγευμα, λόγω κακού προγραμματισμού, αλλά και για το Parcoursup, το άκρως ανταγωνιστικό και αδιαφανές ψηφιακό σύστημα εισαγωγής στα πανεπιστήμια, το οποίο νιώθουν οι νέοι ότι τους αποκλείει.
Τα πανεπιστημιακά και φοιτητικά συνδικάτα (όπως η Union Étudiante) ενώθηκαν με τους μαθητές, καταγγέλλοντας ότι οι περικοπές στον προϋπολογισμό της Παιδείας καταστρέφουν το μέλλον τους. Σε μια περίοδο που ο πληθωρισμός καλπάζει, οι φοιτητές δήλωσαν ότι αδυνατούν να καλύψουν το κόστος σίτισης και στέγασης, βλέποντας παράλληλα τις προοπτικές εύρεσης εργασίας να εξανεμίζονται.
Στην ουσία η νεολαία εξέφρασε το παράπονο ότι το κράτος θυσιάζει τις επενδύσεις στο μέλλον για να συντηρήσει τις υποχρεώσεις του παρελθόντος. Ότι περιθωριοποιείται για ακόμη μια φορά και δεν τολμά να ονειρευτεί για να μην βρεθεί εκτεθειμένη.
Φάση 4: Η Κλιμάκωση
Μέσα σε λίγες ημέρες, η διαμαρτυρία που ξεκίνησε από το Παρίσι επεκτάθηκε και σε άλλες μεγάλες πόλεις, όπως Μπορντό, Ρεν, Νάντη, Λυών και Μασσαλία. Μέχρι τις αρχές Οκτωβρίου, περισσότερα από 400 σχολεία σε όλη τη χώρα τελούσαν υπό αποκλεισμό ή είχαν κλείσει. Ωστόσο, οι διαδηλώσεις ξέφυγαν από κάθε έλεγχο και οι δρόμοι μετατράπηκαν σε πεδίο μάχης. Σημειώθηκαν εκτεταμένες λεηλασίες, καταστροφές και εμπρησμοί. Εικόνες με σπασμένες βιτρίνες και φλεγόμενα δημόσια κτίρια, όπως το δημαρχείο της Λιμόζ, έκαναν τον γύρο του κόσμου.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Λόγω των διαστάσεων που έχουν λάβει τα επεισόδια, η κυβέρνηση ζήτησε την επιβολή απαγόρευσης κυκλοφορίας και κατάστασης έκτακτης ανάγκης όπου κριθεί απαραίτητο για την αποκατάσταση της ασφάλειας. Οι βίαιες διαλύσεις που πραγματοποιήθηκαν από την αστυνομία με τη χρήση δακρυγόνων, αυρών νερού και βομβίδων κρότου-λάμψης προκάλεσαν νέο κύμα οργής που οδήγησε σε μαζικές συλλήψεις (πάνω από 7.000, στην πλειονότητά τους ανήλικοι).
Το καθεστώς εξέγερσης και το κλίμα χάους της χώρας είχε ως αποτέλεσμα την υποβολή της παραίτησης του Υπουργού Εσωτερικών, Λοράν Νουνιέ, ο οποίος δεν κατάφερε να χειριστεί την κατάσταση. Ο Γάλλος Πρόεδρος, αν και κατέκρινε την αποτυχία του επιχειρησιακού σχεδιασμού ως προς την διατήρηση της τάξης, κατά τη διάρκεια των εκτεταμένων επεισοδίων, απέρριψε την παραίτηση. Παρόλα αυτά, η κίνησ αυτή του Υπουργού Εσωτερικών αποδυνάμωσε περαιτέρω την κυβέρνηση.
Σενάρια για την Επόμενη Μέρα
Η Γαλλία βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι, με την προεδρία Μακρόν να είναι ουσιαστικά παράλυτη μέχρι το τέλος της θητείας το 2027. Οι βασικές κατευθύνσεις που μπορεί να λάβει η κατάσταση διαμορφώνονται ως εξής:
Αρχικά, το ενδεχόμενο μιας παρατεταμένης πολιτικής φθοράς συγκεντρώνει τις περισσότερες πιθανότητες για το άμεσο μέλλον, με την εκτελεστική εξουσία να καταφεύγει σε αυστηρά διοικητικά μέτρα και νομοθετικά διατάγματα για να ελέγξει τις κοινωνικές αντιδράσεις. Παράλληλα, η οικονομία διολισθαίνει σε ύφεση καθώς οι επενδυτές αποσύρονται.
Το σενάριο μιας πρόωρης λήξης της προεδρικής θητείας δεν αποκλείεται, ιδίως αν η πίεση στους δρόμους παραμείνει αμείωτη. Επιπλέον, σε περίπτωση που η κατακόρυφη άνοδος του κόστους δανεισμού της χώρας φτάσει σε σημείο να απειλήσει με χρεοκοπία, τότε ο Μακρόν θα αναγκαστεί σε παραίτηση ως ύστατο μέσο εκτόνωσης της έντασης.
Για τους επόμενους μήνες, μέχρι και τις εκλογές της άνοιξης του 2027, η τρέχουσα κρίση λειτουργεί ως ο καλύτερος «χορηγός» των άκρων. Η Λεπέν ενισχύει το αφήγημα της σταθερότητας, παρουσιάζοντας το κόμμα της ως δύναμη «του νόμου και της τάξης» που θα μαζέψει το χάος του Μακρόν, ενώ ο Ζαν-Λυκ Μελανσόν εμφανίζεται ως ο προστάτης των λαϊκών στρωμάτων έναντι των μέτρων δημοσιονομικής προσαρμογής.
Η μετατόπιση της κρίσης από το Κοινοβούλιο στους δρόμους αποτελεί το τελικό σύμπτωμα ενός βαθιά διαρρηγμένου κοινωνικού συμβολαίου. Μόλις οι αντιδράσεις εξασθενίσουν και οι οικονομικοί δείκτες περάσουν σε δεύτερη μοίρα, η Γαλλία θα βρεθεί πρόσωπο με πρόσωπο με μια ιστορική ειρωνεία: στη χώρα που γέννησε τις ριζοσπαστικές ιδέες του Διαφωτισμού και της Επανάστασης, οι πολίτες νιώθουν σήμερα πλήρως αποξενωμένοι από αυτή τους της κληρονομιά.
Όταν μια δημοκρατία αδυνατεί να εμπνεύσει τη νέα γενιά και αναγκάζεται να οχυρωθεί πίσω από τεχνάσματα, παύει να παράγει πολιτική και απλώς διαχειρίζεται την παρακμή της. Το αν η χώρα οδηγηθεί σε μια βίαιη θεσμική επανεκκίνηση ή στην ολική επικράτηση των άκρων μένει να φανεί. Το βέβαιο είναι ότι κανένα σύστημα δεν μπορεί να επιβιώσει για πολύ, όταν επιμένει να κυβερνά δανειζόμενο από το μέλλον.
