Έτσι ξαφνικά, όπως μαρτυράει και ο τίτλος, εμφανίζεται το 2026 μια ταινία της οποίας οι κεντρικοί χαρακτήρες είναι γυναίκες, περνάει με “άριστα” το Bechdel test και κοντράρει ενεργά την τάση του Χόλυγουντ να μένει μακριά από επίμαχα και ευαίσθητα θέματα.
Η Marie-Lou (Virginie Efira) είναι διευθύντρια ενός μη κερδοσκοπικού οίκου ευγηρίας, ο οποίος αναλαμβάνει βαριά περιστατικά, με γνωστικές διαταραχές. Η Marie-Lou πασχίζει να εφαρμόσει την μέθοδο “humanitude”, η οποία δίνει έμφαση στο να παίρνει κανείς χρόνο, να συνδεθεί με το άτομο το οποίο φροντίζει, να το αντιμετωπίζει με καλοσύνη και υπομονή.
Οι προσπάθειες της ωστόσο φαίνεται να μην βρίσκουν αντίκρισμα. Έρχεται σε ρήξη με το προσωπικό του οίκου, ιδιαίτερα με τη βασική νοσηλεύτρια, την Sophie (Marie Bunel), η οποία επιμένει, πως η “humanitude” είναι μια μέθοδος, ανέφικτη. Στο ζενίθ της αυτο-αμφισβήτησής της, η Marie-Lou διασταυρώνεται με τον νεαρό Tomoki (Kodai Kurosaki), τον παππού του, Goro (Kyōzō Nagatsuka) και την Mari (Tao Okamoto), οι οποίοι βρίσκονται στο Παρίσι, ως μέρος της περιοδείας της παράστασης τους. Η Mari την προσκαλεί στην παράσταση, η Marie-Lou πηγαίνει, και κάπου εκεί ξεκινάει πραγματικά η ταινία.
Το “Soudain” του Hamaguchi είναι μια μεγάλης διάρκειας ταινία, η οποία ωστόσο αξιοποιεί αρκετά καλά τον χρόνο που της δίνεται. Θα μπορούσε κανείς να την χωρίσει σε δύο “πλοκές”, οι οποίες εκτυλίσσονται παράλληλα. Η μία ξεκινάει και τελειώνει ταυτόχρονα με την ταινία και αφορά κυρίως την humanitude. Η άλλη, ξεκινάει και τελειώνει με την Mari.
“Το ανέφικτο, είναι ανέφικτο. Αλλά μόνο μέχρι να γίνει εφικτό”
Η ταινία εμφανώς ασκεί κριτική στο σύστημα της υγείας, στην ελλιπή χρηματοδότηση, στην έλλειψη προσωπικού και στην αδιαφορία του συστήματος για οτιδήποτε δεν αποφέρει κέρδος. Η Marie-Lou και η Sophie ενσαρκώνουν το δίπολο “ιδεαλισμού-ρεαλισμού”: παρότι ενδιαφέρονται εξίσου για την ποιότητα της φροντίδας, έχουν τελείως διαφορετική στάση ως προς το αν η “humanitude” μπορεί να εφαρμοστεί, αν δηλαδή, το ανέφικτο είναι εφικτό.
Ο Hamaguchi στήνει τον προβολέα απέναντι σε ένα ζήτημα που απασχολεί, όχι μόνο τη Γαλλία, αλλά τον κόσμο και μάλιστα με περίσσιο θάρρος, εστιάζοντας στην περίθαλψη των ηλικιωμένων. Το παρελθόν και το μέλλον τέμνονται μαεστρικά: η περίθαλψη χρήζει βελτίωσης, τα γηρατειά χρήζουν περίθαλψης. Παρά την εύστοχη τοποθέτηση, επικρατεί η επιθυμία να μείνει στον θεατή μια θετική επίγευση, οπότε και η ταινία καταλήγει σε μια μετριοπαθή αισιοδοξία. Η Marie-Lou γίνεται λίγο πιο ρεαλίστρια και η Sophie, αναπόφευκτα, πείθεται. Το ανέφικτο γίνεται εφικτό.
“Για να εκφράσει κανείς τα συναισθήματα του δεν υπάρχει τίποτα καλύτερο από αυτό. Απο τη μητρική του γλώσσα”
Εκτός από σχόλιο για την κατάσταση του συστήματος της υγείας, η “πλοκή humanitude” αποτελεί πρόλογο (και ίσως εξήγηση) για την εμφάνιση της Mari και την ένταση με την οποία συνδέονται με την Marie-Lou. Η ανάγκη για ανθρώπινη επαφή και σύνδεση είναι τόσο πηγαία και ουσιώδης που την έχουμε ανάγκη όλοι, ανεξαρτήτως πνευματικής ή σωματικής κατάστασης. Έτσι, μια ανθρωπολόγος που εργάζεται στον τομέα της υγείας και μια “φιλόσοφος-σκηνοθέτης-καρκινοπαθής σε τελικό στάδιο” ξεκινάνε έναν τρίωρο διάλογο, σε δύο γλώσσες.
Το “Soudain” είναι δίγλωσσο, με έναν τελείως ανθρώπινο τρόπο. Όποτε οι πρωταγωνίστριες μιλάνε για κάτι που τις απασχολεί, τις παθιάζει ή τις συγκινεί -και όσο περνάει η ώρα αυτό γίνεται όλο και συχνότερα- μιλάνε στη μητρική τους γλώσσα. Γιατί πραγματικά, δεν υπάρχει καλύτερος τρόπος να μιλήσει κανείς για τα συναισθήματα του.
Ο θαυμασμός, ο ενθουσιασμός και η ένταση με την οποία έρχονται κοντά η Mari και η Marie-Lou, δίνει την αίσθηση ότι μοιράζονται κάτι παραπάνω από μια πλατωνική φιλία, κάτι το οποίο δεν επιβεβαιώνεται από την ταινία. Θεωρώ πως η απεικόνιση μιας τόσο απρόσμενης και βαθιάς έλξης, χωρίς να υπάρχει κάποιος απώτερος σκοπός, είναι κάτι που ο κινηματογράφος στερείται. Ως υπέρμαχη του πλατωνικού έρωτα, το “Soudain” δεν με άφησε ανικανοποίητη, κάθε άλλο. Εξάλλου, δεν είμαστε όλοι λιγάκι πνευματικά ερωτευμένοι με τους φίλους μας;
“Το να γνωρίζεις, ότι άλλοι έχουν ήδη καταρρίψει το δεδομένο, σου δίνει πολύ κουράγιο”
Η Mari εκτός του ότι ενσαρκώνει για την Marie-Lou την “humanitude”, την ενστερνίζεται πλήρως. Προς το τέλος της ταινίας, εντάσσεται στον οίκο ως προσωπικό και προσφέρει στους ηλικιωμένους σεμινάρια. Δεν βρίσκω τυχαίο, δεδομένης και της έντονης παρουσίας του θεάτρου στην ταινία, ότι τηρήθηκε το “Chekhov’s rifle”. Την πρώτη φορά που η Mari επισκέπτεται τον οίκο ευγηρίας, παρατηρεί στον τοίχο τον πίνακα του Seurat “A Sunday Afternoon on the island of la Grande Jatte” οπότε και τα σεμινάρια της διαδραματίζονται στον κήπο, όπως και η τελευταία της σκηνή, η οποία θα μπορούσε κανείς να πει, ελαφρώς μοιράζεται αισθητική με τον πίνακα.
“Δεν υπάρχει τίποτα καλύτερο από αυτόν τον κόσμο”
Το “Soudain” δεν είναι μια feel-good ταινία, αλλά δεν θα την κατηγορούσε κανείς και για το αντίθετο. Είναι μια ταινία η οποία κατορθώνει να εντάξει το αίσθημα της ελπίδας για το μέλλον, σε ένα αρκετά ανορθόδοξο πλαίσιο. Από όποια μεριά και να το πιάσεις, την ταινία την περιβάλλει ο θάνατος. Παρά λοιπόν το φαινομενικά βαρύ και αξεπέραστο βέβαιο του θανάτου, το “Soudain” κατορθώνει να παραμένει μια ταινία ελπιδοφόρα και φωτεινή στο συνολό της.
Η επιτυχία αυτή οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην φυσικότητα με την οποία διατηρείται η ελπίδα ζωντανή κατα την διάρκεια της ταινίας. Ο θάνατος, δεν αντιμετωπίζεται ως κάποια μεγάλη αξεπέραστη τραγωδία, αλλά ως μια αναπόσπαστη απο τη ζωή θλίψη, η οποία είναι, απλώς εκεί. Οι σκηνές με τους ηλικιωμένους, οι θάνατοι κάποιων ενοίκων του οίκου, καθώς και ο καρκίνος της Mari, παρουσιάζονται με μια μετριασμένη δραματικότητα, η οποία ενισχύει την αίσθηση ότι, η ελπίδα και ο θάνατος δεν είναι αμοιβαίως αποκλειόμενα, μάλλον η ίδια τους η συνύπαρξη είναι αυτή που τα νοηματοδοτεί.
Η ταινία θα ήταν τέλεια, αν δεν υπέκυπτε ανά διαστήματα στην επιθυμία της να μην γίνει στενάχωρη. Ενώ πέτυχε πολύ όμορφα, να διατηρεί την αισιοδοξία πλαγίως, ανά διαστήματα την καλλιεργούσε κιόλας, το οποίο ήταν προφανές και περισσότερο στερούσε, παρά προσέδιδε στο τελικό αποτέλεσμα. Αυτές ήταν και οι μόνες σκηνές που βρήκα να κάνουν την ταινία ελαφρώς φλύαρη. Εμένα βέβαια, ανέκαθεν μου άρεσε η πλαγιότητα στον κινηματογράφο, οπότε ίσως να μην είμαι και ο πιο αντικειμενικός κριτής.
