Το ποδόσφαιρο αλλάζει χρόνο με τον χρόνο και οι νέες ανάγκες του έχουν περιορίσει το σημαντικότερο πράγμα που προσφέρει το άθλημα, το θέαμα.
Έως και τα τέλη της δεκαετίας του 2000, μια από τις σημαντικότερες θέσεις στο ποδόσφαιρο ήταν το περίφημο «δεκάρι». Το «10» δινόταν συνήθως στον παίκτη που είχε την περισσότερη δημιουργικότητα, το περισσότερο ταλέντο. Σε αυτόν που προσέφερε το περισσότερο θέαμα.
Θεωρητικά, το δεκάρι αγωνιζόταν μπροστά από τους κεντρικούς μέσους και πίσω από τους επιθετικούς, όμως στην πραγματικότητα δεν είχε συγκεκριμένη θέση. Αναλάμβανε περισσότερες επιθετικές αρμοδιότητες και ελάχιστες αμυντικές, ενώ μπορούσε να κινείται ελεύθερα στον χώρο. Ήταν μια θέση που έδινε γενικότερα πολλές ελευθερίες, όμως και τεράστια ευθύνη.
Ελευθερία υπό περιορισμό
Η εμπορευματοποίηση του ποδοσφαίρου έχει οδηγήσει στην αύξηση των αγώνων, με αποτέλεσμα η καταπόνηση των ποδοσφαιριστών να είναι πολύ μεγαλύτερη. Παράλληλα, η εξέλιξη της τακτικής έχει αυξήσει τις απαιτήσεις για κάθε παίκτη, με αποτέλεσμα το ταλέντο από μόνο του να μην αρκεί.
Ένας ποδοσφαιριστής πρέπει να διαθέτει αθλητικότητα, να καλύπτει χώρους, να πιέζει και να συμμετέχει σε όλες τις φάσεις του παιχνιδιού. Έτσι, οι δημιουργικοί παίκτες αναγκάζονται να προσαρμόσουν το παιχνίδι τους σε ένα πολύ πιο περιοριστικό πλαίσιο. Οι παίκτες που ξεχώριζαν κυρίως λόγω του ταλέντου τους ξεκίνησαν να λιγοστεύουν, με αποτέλεσμα να υπάρχει έλλειψη… ποιότητας.
Παίκτες όπως ο Ροναλντίνιο και ο Ρικέλμε δύσκολα θα απολάμβαναν τις ίδιες ελευθερίες στο σημερινό ποδόσφαιρο, ενώ το ίδιο ενδεχομένως να ίσχυε ακόμη και για ποδοσφαιριστές όπως ο Τότι ή ο Ριβάλντο.
Όπως είπε και ο Γουόκερ στους συμπαίκτες του, κατά τη διάρκεια ενός αγώνα της Μίλαν: «Δώστε τη μπάλα, κανείς εδώ δεν είναι ο Μέσι». Μια φράση που, ανεξάρτητα από τις προθέσεις του, αποτυπώνει το δίλημμα του σύγχρονου ποδοσφαίρου. Πόσος χώρος υπάρχει για την ατομική πρωτοβουλία όταν η ομαδική λειτουργία αποτελεί την απόλυτη προτεραιότητα;
Το «10» λοιπόν εξαφανίστηκε, γιατί χάθηκε η ελευθερία κινήσεων και περιορίστηκε η φαντασία. Οι προπονητές πλέον ελέγχουν τα πάντα και δίνουν οδηγίες για τα πάντα. Ένας ποδοσφαιριστής έχει συγκεκριμένη οδηγία για το πότε πρέπει να πασάρει, να ντριπλάρει, να σεντράρει ή να σουτάρει.
Συνεπώς, στο σημερινό ποδόσφαιρο η φαντασία περισσεύει.
Προφανώς, υπάρχουν ποδοσφαιριστές που παίρνουν την ευθύνη και εμπιστεύονται το ένστικτο τους, πολλές φορές κόντρα στις οδηγίες του προπονητή τους. Ωστόσο, υπάρχουν δύο πιθανές εκδοχές όταν συμβαίνει αυτό. Η πρώτη είναι να πετύχει η ενέργεια και να είναι όλοι ευχαριστημένοι. Η δεύτερη είναι να αποτύχει η ενέργεια και όποιος τόλμησε να παρακούσει τις οδηγίες να θεωρηθεί ο κρίκος που έσπασε την αλυσίδα.
Το λάθος όμως είναι αναπόσπαστο κομμάτι της δημιουργίας. Για να πετύχει μια απρόβλεπτη ενέργεια, πρέπει πρώτα να υπάρχει η ελευθερία να την επιχειρήσεις. Όταν ένας ποδοσφαιριστής γνωρίζει πως κάθε αποτυχημένη προσπάθεια μπορεί να του κοστίσει, είναι λογικό να επιλέγει την ασφαλέστερη λύση. Μόνο που το θέαμα σπάνια γεννιέται μέσα από την ασφάλεια.
Η αναγέννηση του «10»
Κόντρα σε όλα τα παραπάνω, υπάρχει ένας ποδοσφαιριστής που τα τελευταία χρόνια δίνει πνοή σε αυτή τη θέση και εντάσσει τη δημιουργία στο παιχνίδι του. Ο λόγος για τον Νίκο Παζ, έναν 22χρονο επιθετικό που αγωνίζεται μαζί με τον Τάσο Δουβίκα στην Κόμο.
Προπονητής του είναι ο Σεσκ Φάμπρεγας, ένας πρώην ποδοσφαιριστής που είχε τρομερή ευφυΐα στον αγωνιστικό χώρο και απ’ ότι φαίνεται ισχύει το ίδιο και όταν βρίσκεται στην άκρη του πάγκου.
Ο Παζ αναδείχθηκε από τις ακαδημίες της Ρεάλ Μαδρίτης, όμως στην Κόμο βρήκε το περιβάλλον που χρειαζόταν για να αναπτύξει το ταλέντο του. Ο Φάμπρεγας του έδωσε πρωταγωνιστικό ρόλο, επιτρέποντάς του να αναλαμβάνει πρωτοβουλίες, να κινείται ανάμεσα στις γραμμές και να καθορίζει τη δημιουργική λειτουργία της ομάδας.
Δεν πρόκειται για έναν ποδοσφαιριστή απαλλαγμένο από τακτικές υποχρεώσεις, αλλά για ένα παράδειγμα του πώς η τακτική μπορεί να υπηρετεί τη δημιουργικότητα αντί να την περιορίζει.
Η Κόμο αποφάσισε να επενδύσει περισσότερα από 60 εκατομμύρια ευρώ για να τον αγοράσει από τη Ρεάλ Μαδρίτης, όμως δεν τον έχει αποκτήσει ακριβώς. Η «Βασίλισσα» διατηρεί μια ρήτρα, που μπορεί να ενεργοποιηθεί μόνο το καλοκαίρι του 2027 και ορίζει πως μπορεί να τον αποκτήσει ξανά έναντι 80 εκατομμυρίων ευρώ.
Ευτυχώς, υπάρχει και ο Ντέλιας
Σε έναν ποδοσφαιρικό κόσμο που στερεύει από φαντασία και δημιουργικότητα, υπάρχει και ένας Έλληνας ποδοσφαιριστής που μοιάζει με όαση.
Θα μπορούσαμε να πούμε πως ο Γιάννης Κωνσταντέλιας αποτελεί μία από τις πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις ποδοσφαιριστών που έφεραν ξανά τη φαντασία στο ελληνικό ποδόσφαιρο. Με την ικανότητά του να δημιουργεί φάσεις εκεί όπου φαινομενικά δεν υπάρχει χώρος, να ντριπλάρει και να παίρνει πρωτοβουλίες, κέρδισε την αναγνώριση ακόμη και από αντίπαλους φιλάθλους.
Με τις εμφανίσεις του στον ΠΑΟΚ, απέδειξε πως υπάρχει ακόμη χώρος για το απρόβλεπτο, ακόμη και σε ένα ποδόσφαιρο που γίνεται ολοένα πιο οργανωμένο.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι το ποδόσφαιρο δεν παράγει πια ταλαντούχους ποδοσφαιριστές, αλλά ότι απαιτεί ολοένα περισσότερα από αυτούς, αφήνοντάς τους λιγότερο χώρο να εκφράσουν αυτό που τους κάνει ξεχωριστούς.
Σίγουρα δεν χρειάζεται μόνο αυτό. Είναι απαραίτητα κι άλλα χαρακτηριστικά. Το θέμα είναι πως όσο αυξάνεται η εμπορευματοποίηση του και παράλληλα μειώνεται το θέαμα, τόσο θα χάνει την ταυτότητα του.
