Ζούμε σε μια εποχή όπου η επικοινωνία δεν σταματά ποτέ. Τα κινητά μας είναι πάντα στο χέρι, οι ειδοποιήσεις διαδέχονται η μία την άλλη και η δυνατότητα να μιλήσουμε με κάποιον είναι κυριολεκτικά θέμα δευτερολέπτων, όσα χιλιόμετρα κι αν μας χωρίζουν. Η επικοινωνία δεν γνωρίζει σύνορα, εμπόδια και περιορισμούς. Η διασύνδεση μας με τον κόσμο, βρίσκεται στην άκρη της παλάμης του χεριού μας.
Κι όμως, παρά αυτή τη διαρκή συνδεσιμότητα, πολλοί νέοι περιγράφουν ένα έντονο αίσθημα μοναξιάς. Δεν είναι η απουσία πληθυσμού στις ζωές μας, η απουσία ανθρώπων, αλλά η αλλαγή στον τρόπο που σχετιζόμαστε. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η εμφάνιση εργαλείων όπως το ChatGPT δεν αποτελεί απλώς μια τεχνολογική εξέλιξη. Για πολλούς νέους, γίνεται ένας νέος τρόπος επικοινωνίας.
Η καθημερινή επικοινωνία σήμερα είναι πιο άμεση, εύκολη, προσβάσιμη αλλά και πιο ελεγχόμενη από ποτέ. Τα μηνύματα γράφονται, σβήνονται και ξαναγράφονται πριν σταλούν. Οι απαντήσεις καθυστερούν ή επιλέγονται προσεκτικά. Οι λέξεις, τα emojis, ακόμη και η σιωπή, αποκτούν στρατηγική σημασία, αναρωτιόμαστε τι σημαίνει το ‘διαβάστηκε’, τι σημαίνει το ‘παραδόθηκε’. Αυτό δημιουργεί μια μορφή επικοινωνίας που είναι λειτουργική, αλλά όχι πάντα ουσιαστική. Η αυθόρμητη ανταλλαγή, η αμηχανία, οι παύσεις, όλα εκείνα τα στοιχεία που κάνουν μια σχέση «ζωντανή», περιορίζονται. Το ένστικτο εξαφανίζεται και αντικαθίσταται από την απόλυτα εκλογικευμένη επικοινωνία.
Και κάπου εκεί εμφανίζεται η αυξανόμενη τάση των νέων να συνομιλούν με το ChatGPT, να εκφράζουν τα προβλήματα τους, να ζητάνε συμβουλές, να ψάχνουν επιστημονικές και μη απαντήσεις σε ερωτήματα ή και απλά να συζητάνε, να μιλάνε για την καθημερινότητα τους. Μία τόσο απλή επικοινωνία γίνεται τόσο σημαντική για πολλούς νέους. Με ένα τέτοιο εργαλείο δεν υπάρχει ο φόβος της παρεξήγησης, ούτε το άγχος της αξιολόγησης, ούτε ο φόβος απόρριψης. Ο χρήστης έχει τον έλεγχο: μπορεί να εκφραστεί, να σταματήσει, να επανέλθει χωρίς συνέπειες.
Η επιλογή πολλών νέων να συνομιλούν με το ChatGPT δεν αφορά την ανάγκη τους να αντικαταστήσουν την ανθρώπινη επαφή με ένα μηχάνημα/εργαλείο. Αντίθετα, φαίνεται να αντανακλά μια ανάγκη για έναν ασφαλή χώρο έκφρασης και εμπιστοσύνης, ένα περιβάλλον που να χωράει όλα τα κομμάτια του εαυτού τους.
Στη σημερινή κοινωνία φαίνεται πως η σύγκριση είναι συνεχής, κυρίως μέσω των social media, η εικόνα συχνά υπερισχύει της εμπειρίας, η αυθεντική έκφραση δεν είναι πάντα ασφαλής, η απόρριψη, ακόμη και σε μικρές μορφές (π.χ. ένα «διαβάστηκε» χωρίς απάντηση) βιώνεται έντονα.
Παράλληλα, στις συνομιλίες με την τεχνητή νοημοσύνη, δεν υπάρχει κοινωνική πίεση, άγχος έκφρασης και έκθεσης, άγχος απόρριψης. Να το πούμε με απλά λόγια, αν πονάει το κεφάλι μου και για 10η φορά αυτή την εβδομάδα θεωρώ πως έχω όγκο στο κεφάλι, ένας φίλος μου πιθανόν να με κρίνει ή να κουραστεί, η τεχνητή νοημοσύνη ποτέ!
Υπάρχουν αρνητικά σε αυτόν τον τύπο επικοινωνίας;
Ωστόσο, η επικοινωνία με μια τεχνητή νοημοσύνη διαφέρει ουσιαστικά από μια ανθρώπινη σχέση. Μπορεί να προσφέρει κατανόηση σε επίπεδο λόγου, αλλά δεν περιλαμβάνει αμοιβαιότητα, συναισθηματική εμπλοκή ή πραγματική παρουσία. Οι ανθρώπινες σχέσεις και συνεπώς η ανθρώπινη επικοινωνία δεν μπορεί να είναι προβλέψιμη, αφαιρείται ο παράγοντας του αυθορμητισμού, του απροσδόκητου, του αυθεντικού.
Τι συμβολίζει αυτή η επικοινωνία;
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν η τεχνολογία απομακρύνει τους νέους από τους ανθρώπους. Το ερώτημα είναι τι χρειάζεται να αλλάξει ώστε οι ανθρώπινες σχέσεις να γίνουν ξανά χώρος ασφάλειας και αυθεντικής έκφρασης.
Η ανάγκη για σύνδεση δεν έχει μειωθεί. Αντίθετα, φαίνεται να εκφράζεται με νέους τρόπους.
Το ζητούμενο δεν είναι να απορριφθούν αυτά τα εργαλεία, αλλά να κατανοηθεί τι καλύπτουν. Και ίσως, μέσα από αυτή την κατανόηση, να ανοίξει ξανά χώρος για σχέσεις που δεν βασίζονται μόνο στην ευκολία, αλλά και στη ζωντανή, αμοιβαία παρουσία. Την επικοινωνία που μπορεί να αποτελέσει ασφαλή χώρο, ακόμα και αν υπάρχουν δυσκολίες, ακόμα και αν υπάρχουν συγκρούσεις, να υπάρχει η εμπιστοσύνη στις σχέσεις ότι θα αντέξουν.
