Το Patria («Πατρίδα») είναι μια μίνι ισπανική σειρά του HBO Europe, η οποία προβλήθηκε για πρώτη φορά το φθινόπωρο του 2020. Η δραματική αυτή σειρά είναι βασισμένη στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Ισπανού συγγραφέα Φερνάντο Αραμπούρου (Fernando Aramburu). Μέσα σε 8 επεισόδια βλέπουμε να ξετυλίγονται οι σχέσεις δύο οικογενειών σε βάθος χρόνου με φόντο τις κοινωνικοπολιτικές αναταράξεις στη Χώρα των Βάσκων και τη δράση της Ε.Τ.Α.
Ιστορικό πλαίσιο
Η Χώρα των Βάσκων
Η Χώρα των Βάσκων διαθέτει μια μακρά και πλούσια ιστορική παράδοση, με καταγωγές που χάνονται πίσω στον χρόνο. Η περιοχή εκτείνεται στα δυτικά Πυρηναία και στα παράλια του Βισκαϊκού κόλπου οριοθετημένη από δύο ποταμούς· τον Αντού στη Γαλλία και τον Έβρο στην Ισπανία, περιλαμβάνοντας έτσι τμήματα της βόρειας Ισπανίας και της νοτιοδυτικής Γαλλίας.1 Σύμφωνα με το Καταστατικό της Αυτονομίας της Χώρας των Βάσκων (1979), ορίζεται γεωγραφικά και διοικητικά από επτά επαρχίες: τέσσερις στην ισπανική επικράτεια και τρεις στη γαλλική.2
Η δράση της ΕΤΑ
Η επιθυμία για αυτονομία της Χώρας των Βάσκων και η διατήρηση της πολιτιστικής ταυτότητας υπήρξε πάντοτε ισχυρή. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το 1959 ιδρύθηκε επίσημα η ΕΤΑ, ακρωνύμιο του βασκικού Euskadi Ta Askatasuna («Χώρα των Βάσκων και Ελευθερία»), ως οργάνωση με εθνικιστικό προσανατολισμό. Πολύ σύντομα όμως στους κόλπους της εμφανίστηκαν ιδεολογικές μετατοπίσεις προς τον μαρξισμό–λενινισμό, γεγονός που οδήγησε σε εσωτερικές ρήξεις και διαδοχικές διασπάσεις. Κατά τη διάρκεια του μισού αιώνα δράσης της, η οργάνωση άλλαξε μορφές, στρατηγικές και προτεραιότητες, αφήνοντας πίσω της ένα ιδιαίτερα σύνθετο και αμφιλεγόμενο αποτύπωμα.
Ως αρχικός στόχος θεωρήθηκε η διατήρηση της βασκικής πολιτιστικής κληρονομιάς και η αντίσταση απέναντι στη δικτατορία του Φράνκο. Μία από τις πιο καθοριστικές εσωτερικές συγκρούσεις σημειώθηκε στην Τέταρτη Συνέλευση, όπου τέθηκαν ζητήματα σχετικά με την υπερίσχυση του πολιτικού ή του ένοπλου αγώνα. Τότε παρατηρήθηκαν τρεις βασικές τάσεις· οι culturalistas, οι οποίοι έδιναν έμφαση στις παραδοσιακές βασκικές αξίες και αρχές, οι obreristas, οι οποίοι υιοθετούσαν την ταξική προσέγγιση της κομμουνιστικής ιδεολογίας και έβαζαν την πάλη των τάξεων πάνω από την εθνική απελευθέρωση και οι tercermundistas, που προωθούσαν τη συνεργασία με κινήματα και οργανώσεις του Τρίτου Κόσμου ενάντια στις απανταχού αποικιοκρατικές δομές.
Τελικά, επικράτησε η επιλογή της βίας ως μέσου ένοπλης πάλης, αλλά και εξασφάλισης οικονομικών πόρων. Λίγο αργότερα, το 1966, ακολούθησε η πρώτη επίσημη διάσπαση μεταξύ «εργατικών» και «εθνικιστών».
Η ΕΤΑ ανακοίνωσε την παύση του ένοπλου αγώνα της το 2011 και το 2018 γνωστοποίησε με ανοιχτή επιστολή τη διάλυση όλων των δομών της και το τέλος της πολιτικής της δραστηριότητας.
Σε αυτά τα πενήντα και χρόνια σημειώθηκαν εκατοντάδες δολοφονίες και απαγωγές, με πολλούς θανάτους και τραυματισμούς κυρίως σε στρατιωτικούς και αστυνομικούς, αλλά και σε απλούς πολίτες. Παράλληλα, πολλά μέλη της οργάνωσης σκοτώθηκαν, ενώ άλλα φυλακίστηκαν στην Ισπανία και τη Γαλλία.
Περίληψη της σειράς «Patria»
Μέσα σε αυτό το σύνθετο ιστορικό τοπίο, το «Patria» επιλέγει να εστιάσει όχι στις πράξεις, αλλά στις συνέπειες που αυτές αφήνουν στους ανθρώπους. Η σειρά παρακολουθεί τις ζωές δύο οικογενειών, οι οποίες από αδελφικές καταλήγουν να βρίσκονται σε αντίπαλα στρατόπεδα. Στο επίκεντρο βρίσκονται οι δύο γυναίκες και παλιές φίλες, η Μπιτόρι (Elena Irureta) και η Μίρεν (Ane Gabarain), των οποίων οι ζωές ανατρέπονται όταν ο σύζυγος της Μπιτόρι, Τσάτο (José Ramón Soroiz), δολοφονείται από την ΕΤΑ, ενώ ο πρωτότοκος γιος της Μίρεν, Χοσέ Μαρί (Jon Olivares), εντάσσεται στην οργάνωση.
Η αφήγηση εκτείνεται από τη δεκαετία του 1980 μέχρι το 2011, χρονιά κατά την οποία η ΕΤΑ ανακοίνωσε την παύση της ένοπλης δράσης της. Η Μπιτόρι επιστρέφει στη γενέτειρά της, από όπου είχε φύγει μετά τη δολοφονία του συζύγου της, σε μια προσπάθεια να αναμετρηθεί με το παρελθόν, να μάθει την αλήθεια και να βρει έναν τρόπο να συγχωρέσει. Παράλληλα, η οικογένεια της Μίρεν έρχεται αντιμέτωπη με τις δικές της πληγές, επισκεπτόμενη τον Χοσέ Μαρί στη φυλακή και βιώνοντας το βάρος των επιλογών του.
Σε οκτώ επεισόδια ξεδιπλώνονται σταδιακά οι χαρακτήρες και οι εσωτερικές αντιφάσεις των δύο οικογενειών σε μια απόπειρα ψυχογράφησης που, αν και δεν φτάνει σε μεγάλο βάθος, καταφέρνει να φωτίσει το πένθος, την ενοχή, τον θυμό, τις τύψεις και την οδυνηρή ανάγκη για συμφιλίωση. Η σειρά επιλέγει να αφήσει τις πράξεις και τις σιωπές των ηρώων να μιλήσουν, αντί για ανοιχτές εξηγήσεις.
Παρότι δεν στηρίζεται σε έντονη δράση, διατηρεί διαρκές σασπένς. Η συνεχής εναλλαγή ανάμεσα στο παρόν και το παρελθόν, μέσα από την τεχνική των flashbacks, δημιουργεί μια αργή, αλλά σταθερή αποκάλυψη της αλήθειας, κρατώντας τον/τη θεατή/θεάτρια σε εγρήγορση.
Κουβέντα γύρω από το έργο «Patria»
Το «Patria» και κυρίως ο Φερνάντο Αραμπούρου καταπιάνεται με ένα πρόσφατο και εξαιρετικά ευαίσθητο κομμάτι της σύγχρονης ισπανικής ιστορίας. Προσπαθεί μέσα από το προσωπικό βίωμα των δύο αυτών οικογενειών να σκιαγραφήσει μια ολόκληρη κοινωνία. Μια κοινωνία που έζησε για δεκαετίες μέσα στην αμφιβολία, την απώλεια, τον φόβο και το βάρος της μνήμης, εγκλωβισμένη στο κλίμα ενός εμφύλιου διχασμού. Η σειρά αναμετριέται με τις επιπτώσεις των ανθρώπινων επιλογών και επιχειρεί να αποτυπώσει την ιστορική μνήμη, φωτίζοντας την πολυπλοκότητα του συλλογικού τραύματος και την ανάγκη για συμφιλίωση μέσα από τις σιωπές και τις ρωγμές όλων των πρωταγωνιστών.
Ακόμα, το βιβλίο και μετέπειτα η τηλεοπτική μεταφορά συστήνει στο ευρύ κοινό μια ιστορική πραγματικότητα που συχνά παραμένει άγνωστη εκτός Ισπανίας, αναδεικνύοντας ότι οι συγκρούσεις για ανεξαρτησία, τα τραύματα της βίας και η αναζήτηση ταυτότητας δεν αποτελούν μόνο βασκικό βίωμα, αλλά ένα πανανθρώπινο τραύμα, με διαφορετικές εκφάνσεις σε κάθε κοινωνία. Όπως επισημαίνει και ο ίδιος ο Αραμπούρου μιλώντας για το βιβλίο του: «έχει να κάνει με πολλά θέματα που είναι παγκόσμια και δεν χρειάζεται να είσαι Ισπανός, για να τα καταλάβεις».
Επομένως, θα υποστηρίζαμε πως είναι ένα καλλιτεχνικό δημιούργημα που φέρνει στον δημόσιο διάλογο ένα σύγχρονο εθνικό ζήτημα και μας καλεί να αναρωτηθούμε κατά πόσο η τέχνη έχει τη δύναμη να λειτουργήσει ως έναυσμα για την επίλυση και την κάθαρση τέτοιων τραυματικών γεγονότων. Μας υπενθυμίζει το ανέφικτο της λήθης σε διχασμένες κοινωνίες, αλλά και την πηγαία ανάγκη να υπάρξει ένα τέλος και ένα είδος συγχώρεσης. Παράλληλα, λειτουργεί ως φορέας ιστορικής και συλλογικής μνήμης κι εκεί εντοπίζεται η σπουδαιότητά του. Τέλος, υπογραμμίζει, χωρίς να παίρνει θέση, πως μερικές φορές τα όρια είναι λεπτά ανάμεσα στον επαναστατικό απελευθερωτικό αγώνα, την εγκληματική δράση και τον τυφλό εθνικισμό.
Με τη ματιά στραμμένη στην ιστορία και στον άνθρωπο
Το έργο «Patria» θίγει καθολικά ζητήματα και αναδεικνύει τις λεπτές αποχρώσεις σε διχαστικές εποχές. Ο καθένας και η καθεμιά μας μπορεί να το ερμηνεύσει διαφορετικά, ανάλογα με τις προσωπικές του/της καταβολές, τις γνώσεις, την ιδεολογία και τον αξιακό του/της κώδικα. Ωστόσο, τα γεγονότα παραμένουν γεγονότα· η βία αφήνει τραύματα και πληγές.
Αν και υπάρχουν πολλές απόψεις αναφορικά με το ζήτημα της βίας, υπάρχει αναντίρρητα ένας σαφής διαχωρισμός μεταξύ της βίας που πηγάζει από την ανάγκη υπεράσπισης και από τον αγώνα για έναν πιο δίκαιο και ισότιμο κόσμο και της κατασταλτικής βίας που πηγάζει από αστείρευτο μίσος, περιορίζει, εξουσιάζει και ελέγχει την ανθρώπινη ύπαρξη. Και ίσως εκεί ακριβώς βρίσκεται η αξία της «Patria»· στο να μας αναγκάζει να σκεφτούμε, να αμφισβητήσουμε και να δούμε τον κόσμο μέσα από τα μάτια των άλλων, χωρίς να ξεχνάμε τα γεγονότα και τα τραύματα που αυτά αφήνουν.
