Τις τελευταίες εβδομάδες, η κοινή γνώμη διεθνώς εμφανίζεται διχασμένη σχετικά με τις “στρατιωτικές επεμβάσεις” των ΗΠΑ στο Ιράν. Πολλοί θεωρούν ότι οι επεμβάσεις είναι αναγκαίες για τη διατήρηση της ασφάλειας και της σταθερότητας σε παγκόσμιο επίπεδο. Άλλοι, όμως, θεωρούν ότι τα ίδια αυτά επιχειρήματα χρησιμοποιούνται διαχρονικά από τις ΗΠΑ για να δικαιολογήσουν πολεμικές ενέργειες, συχνά με αποτέλεσμα ανθρώπινες απώλειες, καταστροφές υποδομών και μακροχρόνιες οικονομικές, πολιτικές, κοινωνικές κλπ. κρίσεις.
Αυτό γίνεται εύκολα σαφές αν συγκρίνει κανείς τις επεμβάσεις στο Αφγανιστάν και στο Ιράκ, το 2001 και το 2003 αντίστοιχα, με τις σημερινές εντάσεις στο Ιράν, όπου τα επιχειρήματα περί ασφάλειας και σταθερότητας επανέρχονται με τον ίδιο τρόπο.
Μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου του 2001, οι ΗΠΑ ξεκίνησαν μία στρατιωτική επιχείρηση στο Αφγανιστάν (η οποία διήρκησε μέχρι το 2021) με στόχο την εξάρθρωση της al-Qaeda και την ανατροπή του καθεστώτος των Ταλιμπάν. Η επέμβαση ήταν ένα μόνο μέρος ενός ευρύτερου «πολέμου κατά της τρομοκρατίας» και είχε τη στήριξη μεγάλου μέρους της διεθνούς κοινότητας. Το βασικό επιχείρημα τότε ήταν η ασφάλεια των ΗΠΑ και των συμμάχων της.
Δύο χρόνια αργότερα, το 2003, οι ΗΠΑ προχώρησαν σε μία νέα στρατιωτική επιχείρηση αυτή τη φορά στο Ιράκ. Το βασικό επιχείρημα της τότε κυβέρνησης του George W. Bush ήταν ότι το καθεστώς του Saddam Hussein διέθετε όπλα μαζικής καταστροφής και ότι αποτελούσε απειλή για την παγκόσμια σταθερότητα και ασφάλεια. Ωστόσο, τα επόμενα χρόνια, έρευνες διέψευσαν την ύπαρξη τέτοιων οπλικών προγραμμάτων στο Ιράκ. Το γεγονός αυτό άνοιξε μία μεγάλη συζήτηση για τους πραγματικούς λόγους των επεμβάσεων των ΗΠΑ στην περιοχή.
Οι δύο αυτές στρατιωτικές επιχειρήσεις μπορεί να πέτυχαν κάποιους βραχυπρόθεσμους στόχους, μακροχρόνια όμως είχαν τα ακριβώς αντίθετα αποτελέσματα. Στα Αφγανιστάν οι Ταλιμπάν επέστρεψαν στην εξουσία και στο Ιράκ ακολούθησαν εμφύλιες συγκρούσεις και άνοδος τρομοκρατικών οργανώσεων (π.χ. ISIS)
Οι εμπειρίες από την πολύ πρόσφατη ιστορία έχουν δημιουργήσει ένα ευρύτερο κλίμα δυσπιστίας απέναντι στη χρήση επιχειρημάτων, όπως η “ασφάλεια” στη διεθνή πολιτική. Όπως αρκετοί αναλυτές επισημαίνουν, η ιστορία δείχνει πόσο δύσκολο είναι να προβλεφθούν οι πραγματικές συνέπειες ενός πολέμου. Σήμερα, οι εντάσεις στο Ιράν εμφανίζουν παρόμοιες ανησυχίες. Δεν ξέρουμε κατά πόσο οι ΗΠΑ έχουν την ικανότητα να πετύχουν τους στόχους τους και το κυριότερο δεν γνωρίζουμε το τελικό αποτέλεσμα και τις μακροχρόνιες επιπτώσεις αυτής της επιχείρησης.
Για άλλη μία φορά η ιστορία επαναλαμβάνεται, οι ΗΠΑ εισβάλλουν σε μία ξένη χώρα με τα ίδια ακριβώς επιχειρήματα. Αποτροπή μίας μελλοντικής απειλής, ασφάλεια και σταθερότητα γενικότερα διεθνώς, αλλά ειδικότερα στη Μέση Ανατολή. Οι σημερινές επεμβάσεις εστιάζουν κυρίως στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και στην ανατροπή του καθεστώτος με εγκαθίδρυση δημοκρατίας. Η επιβολή, βέβαια, μίας δυτικού τύπου δημοκρατίας σε μία χώρα σαν το Ιράν θα είχε τα ακριβώς αντίθετα αποτελέσματα (για άλλη μία φορά).
Η επίκληση της «παγκόσμιας ασφάλειας» είναι πλέον συνώνυμο με την εξυπηρέτηση γεωπολιτικών συμφερόντων και την επιβολή ισχύος. Αν η πρόσφατη ιστορία μας δίδαξε κάτι είναι ότι η ειρήνη, η σταθερότητα και η δημοκρατία δεν επιβάλλονται με πυραύλους.
Η ιστορική μνήμη αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά εργαλεία για τη μελλοντική αποφυγή λαθών, γιατί, ακόμη και αν η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται ακριβώς με τον ίδιο τρόπο, συχνά μας προειδοποιεί όταν ακολουθούμε ξανά τα ίδια μονοπάτια.
