Η Δήμητρα Λιάνη Παπανδρέου υπήρξε για δεκαετίες ένα από τα πιο συζητημένα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής πολιτικής ιστορίας.
Από τη στιγμή που η προσωπική της ζωή συνδέθηκε με τον Ανδρέα Παπανδρέου, βρέθηκε στο επίκεντρο της δημοσιότητας, συχνά μέσα σε ένα κλίμα έντονων αντιπαραθέσεων, στερεοτύπων και σκληρής κριτικής.
Σήμερα, μακριά από την καθημερινή δίνη της πολιτικής επικαιρότητας, μιλά με ειλικρίνεια για τη ζωή της, τη σχέση της με τον άνθρωπο που σημάδεψε την πολιτική ιστορία της χώρας, αλλά και για όσα θεωρεί ότι αλλοίωσαν την πολιτική του παρακαταθήκη.
Σε μια εκ βαθέων τηλεφωνική συζήτηση, η Δήμητρα Λιάνη Παπανδρέου ανατρέχει στις προσωπικές της μνήμες, απαντά σε παλιές κατηγορίες, σχολιάζει τις επιθέσεις που δέχθηκε και μοιράζεται τη δική της οπτική για την πορεία της Κεντροαριστεράς και του ΠΑΣΟΚ. Παράλληλα, μιλά για τον τρόπο με τον οποίο βίωσε τη μετάβαση από την ιδιωτική ζωή στη δημόσια έκθεση, για τον σεξισμό που αντιμετώπισε, αλλά και για τη σχέση της με την εξουσία, όπως τη γνώρισε από κοντά.
– Πώς είναι σήμερα η Δήμητρα Λιάνη Παπανδρέου, μακριά από μύθους και στερεότυπα;
– Όπως ήμουν πάντα, ένας άνθρωπος της διπλανής πόρτας, απλός προσιτός και λαϊκός με ευθύτητα και μονοπρόσωπη παρουσία. Οι μύθοι είναι έργο της τέχνης και τα στερεότυπα απότοκο της εξουσίας. Επομένως η βασική μου ιδιότητα είναι η ευθυκρισία και η ειλικρίνεια.
– Τι θεωρείτε ότι σας καθόρισε περισσότερο ως άνθρωπο;
– Ο έντονος συναισθηματικός μου κόσμος και η εφηβική μου παρόρμηση να είμαι ο εαυτός μου. Με σημάδεψε καθοριστικά η γνωριμία μου με τον Ανδρέα Παπανδρέου, έναν πνευματικό γίγαντα και έναν πολύ γοητευτικό άνδρα. Έκτοτε, τα πάντα είναι διαφορετικά. Μια διανοητική έκρηξη φωτός συντελέστηκε στην ύπαρξη μου και ένας γνήσιος συναισθηματικός κόσμος απλός και αληθινός με περιέλουσε μέσα από την ευγένεια και την τρυφερότητα του ανδρός.
– Πώς διαχειριστήκατε τη μετάβαση από την ιδιωτική στη δημόσια ζωή; Το ρωτάω αυτό γιατί μέσα σε μία ημέρα σας έμαθε όλη η Ελλάδα…
– Είναι σαν να είσαι σε ένα στενό κύκλο ανθρώπινο και φιλικό και να βρεθείς ξαφνικά σε ένα πέλαγος λαού που σε περιβάλει με όλα τα χαρακτηριστικά των προσδοκιών και της αντιφατικής αμφιθυμίας του. Έμεινα κυριολεκτικά έξω από την συνηθισμένη μου εικόνα, καθώς άλλαξε ο τρόπος που με αντιμετώπιζαν οι εκάστοτε παράγοντες της δημοσιότητας. Είναι δύσκολο και δεν προσαρμόστηκα ποτέ στα «δήθεν», αλλά σίγουρα ακολούθησα τους δεοντολογικούς κανόνες του «πρέπει».
– Πώς θυμάστε σήμερα τον Ανδρέα Παπανδρέου ως άνθρωπο;
– Ένας ξεχωριστός Έλληνας, ευαίσθητος, ανήσυχος, πατριώτης, φιλολαϊκός, και στις προσωπικές του στιγμές απέριττος με βαθύ βλέμμα και καλοσυνάτο χαμόγελο κατανόησης. Ένα μεγαλείο που με μάγεψε με την τιμή να με θελήσει δίπλα του. Ταυτόχρονα έζησα τον πόλεμο εναντίον του να περνά μέσα από μένα και αυτόν να βγαίνει μπροστά και να με καλύπτει με το «χτυπήστε έμενα, μην επιτίθεστε άδικα στη Δήμητρα».
– Τι σας λείπει περισσότερο από εκείνον;
– Ως γυναίκα τα πάντα, όλα η συντροφιά, η ασφάλεια, τα διαπεραστικά του μάτια και η θαλπωρή στην αγκαλιά του. Ως Ελληνίδα, η ηγετική του μορφή με τους πύρινους λόγους του και η καθαρή γραμμή του σε όλα τα ζητήματα.
– Πώς αντέχει κανείς τη συνεχή κριτική;
– Με δίδαξε ο Ανδρέας να αποστρέφομαι την κακοήθεια με περιφρόνηση και αδιαφορία. Δεν ήταν κριτική ήταν πολεμική με στόχο την δολοφονία χαρακτήρα. Άφες αυτοίς…
– Πώς αντιμετωπίσατε σε ανθρώπινο επίπεδο την σεξιστική αντιμετώπιση;
– Η αρρωστημένη ψυχωτική απαξίωση της γυναίκας ως ερωτικό αντικείμενο είναι συνηθισμένη κατάσταση σε διάφορες κοινωνικές κατηγορίες, που έχουν ακρωτηριαστεί ψυχικά και δεν είναι ικανές να αγαπούν και φυσικά δεν σέβονται τις γυναίκες. Μετά τον Μάη του 1968 άλλαξαν όλα προς μια ανεκτική κοινωνία, ενώ όσοι παρέμειναν στο παρελθόν εγκλωβίστηκαν σε αρνητικά πεδία. Η δημοσιογραφική χυδαιότητα οδήγησε πολλούς πνευματικούς ανθρώπους και διάσημες Ελληνίδες να σταθούν δίπλα μου και τις ευγνωμονώ για το θάρρος τους.
– Ποιο μήνυμα θα δίνατε στις γυναίκες που κρίνονται αυστηρά σήμερα;
– Οι γυναίκες είναι ευαίσθητα πλάσματα και κάποτε θα ωριμάσει η ανθρωπότητα να τις θεωρεί ως ισότιμα όντα με τους άνδρες. Συνιστώ να αντέξουν και να εμπιστεύονται το αλάθητο ένστικτο που έχουν ως γυναίκες να βλέπουν πίσω από την επιφάνεια των πραγμάτων και να απομακρύνονται από οποιοδήποτε νοσηρό περιβάλλον τις καταπιέζει αδιαφορώντας για τις γνώμες των άλλων. Έρως ανίκατε μάχαν…
– Με αφορμή το βιβλίο «Η οργή του Ανδρέα» θα ήθελα να σας ρωτήσω ευθέως: Ποιος φοβήθηκε περισσότερο τη Δήμητρα Λιάνη Παπανδρέου και γιατί;
– Έκανα σημαντικές αποκαλύψεις με ολόκληρο κεφάλαιο για την πολιτική παρακαταθήκη του Ανδρέα, το Πατριωτικό ΠΑΣΟΚ και όσους αντιστάθηκαν στον Σημίτη, ένα ειδικό κεφάλαιο για τον ρόλο του Γιώργου Παπανδρέου και πολλά ακόμη άλλα που είναι τεκμηριωμένα και αδιαμφισβήτητα. Επομένως, όλο το κατεστημένο πολιτικό σύστημα θορυβήθηκε με τον φόβο ότι οι Ανδρεοπαπανδρεϊκοί θα το διαβάσουν και θα επαναστατήσουν ενάντια στη μετάλλαξη του ΠΑΣΟΚ σε παράρτημα της ΝΔ. Διαβάστε το βιβλίο και είμαι στη διάθεσή σας για ό,τι καίει με τις αποκαλύψεις του και αναστατώνει τους ενόχους της σημερινής αδιέξοδης κατάστασης της χώρας.
– Ποιο θεωρείται ότι είναι το μεγάλο πλήγμα σήμερα στην Κεντροαριστερά;
– Σε αντίθεση με όσους νομίζουν ότι το πρόβλημα είναι η έλλειψη ηγέτη, για μένα το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι παγιδεύτηκε στη γουόκ ατζέντα και έπαψε να είναι αριστερά και έγινε υποχείριο της παγκοσμιοποίησης. Αφενός έπαψε να είναι προοδευτική και εκφυλίστηκε ως νεοφιλελεύθερη και κοσμοπολίτικη και αφετέρου έπαψε να είναι πατριωτική και κατάντησε εθνομηδενιστική. Κακό πράγμα οι μεταφραστές-διανοούμενοι, οι οποίοι την έχουν καταστήσει εντελώς αφερέγγυα και εξωπραγματική.
– Ποιο είναι το μεγαλύτερο ψέμα που ειπώθηκε για εσάς;
– Ειπώθηκαν πολλά. Ενδεικτικά αναφέρω το ότι κυβερνούσα εγώ και όχι ο Ανδρέας, παρόλο που δεν είχα την παραμικρή εμπλοκή σε κυβερνητικά ζητήματα.
– Πιστεύετε ότι η Ιστορία δικαίωσε τον Ανδρέα;
– Ναι, καθώς τα βασικά του προτάγματα είναι διαχρονικά επίκαιρα για την Ελλάδα και τον λαό.
– Τι από το όραμά του προδόθηκε;
– Εγκαταλείφθηκε πλήρως η εθνική του στρατηγική που έγινε ενδοτική, η εθνική λαϊκή ενότητα που την κατέστρεψε η μεταπρατική αστική τάξη, η σθεναρή αντιμετώπιση της Τουρκικής επιθετικότητας, η μη παράδοση του ονόματος Μακεδονία με τη Συμφωνία των Πρεσπών, η γραμμή του για μια Κύπρο ανεξάρτητη, ενιαία, δίχως εποίκους και στρατεύματα κατοχής, υπερ του σχεδίου ΑΝΑΝ.
Επιπλέον, η φιλολαϊκή του γραμμή για τους μη προνομιούχους, οι διεθνείς ειρηνευτικές του πρωτοβουλίες, οι περιφερειακές συμμαχίες, το δεν παραχωρούμε σπιθαμή γης, αέρα ή θάλασσας, ότι είμαστε σοσιαλιστικό κίνημα και όχι σοσιαλδημοκρατικό κόμμα. Το σημιτικό ΚΙΝΑΛ δεν έχει καμία σχέση με το ΠΑΣΟΚ.
– Αν ζούσε σήμερα, πώς θα έβλεπε την Ελλάδα;
– Θα ήταν απόλυτα απογοητευμένος και θα αντιδρούσε μαχητικά. Θα ξεσήκωνε τον λαό για την επαναφορά της πολιτικής του γραμμής και θα ηγούνταν ενός κινήματος πολιτικής αναγέννησης και πολιτισμικής άνθισης της χώρας με μια νέα γενιά στελεχών. Η κοινωνική δικαιοσύνη θα ήταν η σημαία του.
– Θα αναγνώριζε το σημερινό ΠΑΣΟΚ;
– Αυτό το δεξιόστροφο τυμπανιαίο πτώμα πολιτικών υπηρετών του συστήματος δεν θα είχε λόγο ύπαρξης. Θα το διέλυε και θα έκανε αυτοοργάνωση με μια νέα επίκαιρη διακήρυξη αρχών.
– Πότε άρχισε, κατά τη γνώμη σας, η αποσύνθεση του ΠΑΣΟΚ;
– Από την εμφάνιση και την επικράτηση των εκσυγχρονιστών του καπιταλισμού με τον Σημίτη ως δούρειο ίππο του ξένου παράγοντα. Μην ξεχνάτε ότι τα τελευταία χρόνια της ζωής του ο Ανδρέας είχε αγκαλιάσει πρωτίστως την ιδεολογική πτέρυγα του κινήματος και είχε στενές σχέσεις και συνεργασία με τον Μιχάλη Χαραλαμπίδη.
– Σας εκφράζει η σημερινή ηγεσία του; Τι λείπει περισσότερο από το ΠΑΣΟΚ σήμερα;
– Δεν έχω την παραμικρή σχέση με αυτό το μόρφωμα. Ούτε καν με τις εναλλακτικές φιγούρες που το απαρτίζουν. Είναι όλοι τους πολύ μακριά από το αξιακό περιβάλλον που είχε διαμορφώσει ο Ανδρέας Παπανδρέου. Του λείπει η Ανδρεοπαπανδρεϊκή άποψη και πράξη, επομένως είναι πολιτικά νεκρό.
– Να πάμε λίγο και στην σημερινή πολιτική πραγματικότητα: Για εσάς υπάρχει πραγματική αντιπολίτευση στην Ελλάδα;
– Δεν υπάρχει αξιόπιστη αντιπολίτευση και αυτό γιγαντώνει την αναξιοπιστία και της κυβέρνησης που το μόνο που κάνει είναι να απορροφά σημιτικά στελέχη και να τα μετατρέπει σε Νεοδημοκρατικά άλλοθι εξουσίας. Ποια αντιπολίτευση μπορεί να υπάρξει με επτά τουλάχιστον κόμματα και κοινοβουλευτικές ομάδες που έχουν πίσω τους το Δημοκρατικό Κόμμα των ΗΠΑ και τη γουόκ ατζέντα;
– Βλέπετε πολιτικό πρόσωπο που θα μπορούσε να ενώσει;
-Κανένα, προαπαιτείται συνεκτική ιδεολογία και εφόσον αυτή παραμένει θολή, δεν έχουν ελπίδα να συνενωθούν. Η αναπαλαίωση προσώπων δεν είναι ο δρόμος. Μόνο η επαναφορά της Ανδρεοπαπανδρεϊκής πολιτικής παρακαταθήκης θα έδινε ηγεμονικά χαρακτηριστικά και εναλλακτική πολιτική πρόταση στη χώρα και τον λαό.
– Είδατε από κοντά πώς λειτουργεί η εξουσία. Τι σας σόκαρε περισσότερο;
– Εξουσία σημαίνει διαχείριση των δημοσίων υποθέσεων μέσα από δημοκρατικά εκλεγμένους αιρετούς. Οι έχοντες οικονομική εξουσία, δεν σέβονται κανέναν, είναι αδίστακτοι και παγερά αδιάφοροι, δίχως κοινωνική ευαισθησία. Τότε, τα μέσα μαζικής εξαπάτησης πήραν εντολή να εξαφανίσουν τον Ανδρέα. Τώρα με σοκάρει περισσότερο ότι ο λαός μας δεν έχει επαρκή ανακλαστικά και έχει παθητική υπομονή και ανοχή στην παρακμή και την εξαφάνιση του Ελληνισμού.
– Ποιο τίμημα πληρώνει όποιος πλησιάζει την εξουσία;
– Ή θα συγκρουστείς με το κατεστημένο ή θα ενσωματωθείς, δεν υπάρχει μέση οδός. Ο Ανδρέας πάλεψε μέχρι τέλους και αυτό είναι το δίδαγμα που άφησε στη νέα γενιά.
– Η πολιτική είναι τελικά παιχνίδι αξιών ή συμφερόντων;
– Η πολιτική είναι οι ενεργοί πολίτες και αυτοί έχουν αξίες, τα συμφέροντα τα έχουν οι ιδιώτες που σφετερίζονται τα πολιτικά αξιώματα για ιδιοτελείς σκοπούς. Δεν είναι παιχνίδι, είναι θυσία για τους αγωνιστές και καριέρα για τους επιτήδειους.
– Υπήρξατε εύκολος στόχος;
– Στόχος ναι! Εύκολος όχι. Άντεξα και -τα τελευταία 10 χρόνια πιο ώριμη από ποτέ- έχω προκαλέσει επαρκώς με το θάρρος της γνώμης μου.
– Οι νέοι έχουν λόγο να πιστεύουν στην πολιτική;
– Η πολιτική είναι μια διαδικασία ωριμότητας και συμμετοχής, οι νέοι οφείλουν έξω από την ηλεκτρονική επικοινωνία να ανακαλύψουν την άμεση επαφή με την παραγωγή και την εργασία, καθώς και τις συλλογικότητες που θα την προάγουν στη νέα εποχή. Αν πάψουν να είναι πολιτικά σκεπτόμενοι θα χαθούν αφιλοσόφητοι και θα απορροφηθούν από το σύστημα. Άρα είναι μονόδρομος η πολιτική συνειδητοποίηση, όχι απαραίτητα ως κομματική υπόθεση.
– Χρειάζεται ριζική αλλαγή ή βαθιά αφύπνιση;
– Αφύπνιση για τη ριζική αλλαγή με επίγνωση του χρόνου και των συνθηκών, με παιδεία και φιλοσοφική ενατένιση της ζωής ως δοκιμασία της κοινωνικής συνύπαρξης.
Συνέντευξη: Βαγγέλης Λαζαρίδης
