Και ήρθε πάλι αυτή η στιγμή, μάλλον γνώριμη σε πολλούς από εμάς: μία νέα γνωριμία, μια νέα σχέση ξεκινά, όλα μοιάζουν διαφορετικά και υπάρχει η αίσθηση ότι «κάτι αλλάζει», σαν να μπήκαν όλα στη θέση τους. Και ενώ ο χρόνος κυλάει τελικά κάτι αρχίζει να μοιάζει με τα παλιά, ένα γνώριμο συναίσθημα κάνει την εμφάνιση του δειλά-δειλά. Οδηγηθήκαμε στις ίδιες εντάσεις, στις ίδιες αποστάσεις, στα ίδια αδιέξοδα. Σαν να παίζεται το ίδιο έργο με διαφορετικούς πρωταγωνιστές.
Το ερώτημα που νόμιζες ότι είχες απαντήσει… επανέρχεται!
Γιατί πάλι; Τι κάνω λάθος;
Δεν κάνεις τίποτα λάθος, κάνεις απλά τα οικεία και αυτό μάλλον σταμάτησε να είναι λειτουργικό για σένα. Οι άνθρωποι τείνουν να έλκονται από σχέσεις που τους είναι συναισθηματικά οικείες. Όχι απαραίτητα επειδή είναι λειτουργικές ή ασφαλείς, αλλά επειδή αναπαράγουν έναν τρόπο σύνδεσης που γνωρίζουν. Το οικείο δημιουργεί μια αίσθηση προβλεψιμότητας, ψευδαίσθηση θα έλεγα καλύτερα. Ακόμα κι αν πονάει, μοιάζει γνώριμο. Και το γνώριμο συχνά παρερμηνεύεται ως «σωστό».
Και πως αυτό κατέληξε στο να είναι γνώριμο;
Πριν αρχίσουμε να συνδεόμαστε και να εμπλεκόμαστε σε ερωτικές και συντροφικές σχέσεις, πολύ πριν υπήρξαμε συμμέτοχοι στις οικογενειακές. Μέσω αυτών των σχέσεων, των αλληλεπιδράσεων και των συμπεριφορών που προέκυπταν πήραμε πληροφορίες για τον τρόπο με τον οποίο εκφράζονται τα συναισθήματα, αν και πόσος χώρος υπάρχει για να εκφράζονται οι ανάγκες του κάθε μέλους, αν η αγάπη δίνεται απλόχερα ή υπό όρους ή αν η αγάπη κερδίζεται.
Kαι όταν προκύπτουν συγκρούσεις πώς την διαχειρίζεται το κάθε μέλος, αν η σύγκρουση βιώνεται απειλητική ή ως ένας καθημερινός τρόπος επικοινωνίας και πολλά ακόμα. Αυτές οι εμπειρίες δεν αποθηκεύονται ως σκέψεις, αλλά ως εσωτερικά μοντέλα σχέσεων. Πρόκειται για έναν άτυπο «οδηγό» που μας καθοδηγεί στο πώς πλησιάζουμε, πώς απομακρυνόμαστε και πώς αντιδρούμε μέσα στις σχέσεις.
Πέρα από μοτίβα σχέσεων, τι ρόλους αναλαμβάνω;
Συχνά οι άνθρωποι λένε: «Αυτός ήταν τελείως διαφορετικός». Και μπορεί να ήταν. Όμως, αυτό που παραμένει σταθερό δεν είναι πάντα ο άλλος, αλλά ο ρόλος που αναλαμβάνουμε εμείς μέσα στη σχέση. Ποιους ρόλους θα έλεγες ότι αναλαμβάνεις συνήθως; Είσαι αυτός που προσπαθεί περισσότερο; Αυτός που φοβάται να ζητήσει; Μήπως είσαι αυτός που θα κάνει τα πάντα για να βοηθήσει τον άλλον να αλλάξει; Σαν να είναι Project; Θα μπορούσα να υποθέσω για σένα ότι προσαρμόζεσαι συχνά, γιατί αν δεν το κάνεις φοβάσαι ότι θα χάσεις; Φροντίζεις με την ελπίδα να φροντιστείς;
Ο οποιοδήποτε ρόλος δεν είναι η αιτία επανάληψης των μοτίβων, δεν λειτουργεί ακριβώς έτσι, αλλά σίγουρα επιδρά στον τρόπο με τον οποίο συνδιαμορφώνεται η σχέση μέσω των αλληλεπιδράσεων.
Δεν υπάρχει φταίξιμο, αλλά συμμετοχή
Η συστημική προσέγγιση απομακρύνεται από το δίπολο «θύτης–θύμα». Δεν αναζητά ποιος φταίει, αλλά πώς διατηρείται ένα μοτίβο.
Το ερώτημα μετακινείται από το:«Γιατί μου συμβαίνει αυτό;» στο: «Πώς συμμετέχω εγώ στη διατήρηση αυτής της δυναμικής;»
Αυτό δεν σημαίνει αυτοκατηγορία. Σημαίνει αναγνώριση του σημείου στο οποίο υπάρχει δυνατότητα αλλαγής.
Τα μοτίβα δεν αλλάζουν με αποφάσεις τύπου «δεν θα ξανακάνω το ίδιο». Αλλάζουν όταν αλλάζει η θέση που παίρνει κάποιος μέσα στη σχέση.
Η αλλαγή ξεκινά όταν:
- αναγνωρίζουμε τις αυτόματες αντιδράσεις μας
- αντέχουμε τη δυσφορία του να μη λειτουργούμε όπως παλιά
- δοκιμάζουμε νέους τρόπους επικοινωνίας και ορίων
Η δυσκολία της αλλαγής
Όταν ένα άτομο αρχίζει να βγαίνει από ένα γνώριμο μοτίβο, το σύστημα αντιδρά. Η αλλαγή μπορεί να συνοδεύεται από ενοχές, αμφιβολία, συγκρούσεις, φόβο απώλειας και πολλά άλλα. Αυτό συμβαίνει γιατί κάθε ρόλος, ακόμα κι αν είναι περιοριστικός, έχει προσφέρει κάποτε ασφάλεια ή αποδοχή. Άλλωστε, για να έχει διατηρηθεί ανά τα χρόνια σημαίνει ότι κάποια χρησιμότητα είχε, ακόμα και αν έφερνε δυσφορία. Η απομάκρυνση από αυτόν δημιουργεί αβεβαιότητα.
Οι σχέσεις μοιάζουν λίγο με χορό. Στην αρχή, επαναλαμβάνουμε τα ίδια βήματα, γιατί αυτά μάθαμε πρώτα. Ακόμα κι αν μας κουράζουν, μας είναι γνώριμα. Το σώμα ξέρει τη σειρά πριν καν προλάβει να σκεφτεί.
Η στιγμή που κάτι αλλάζει δεν είναι όταν βρίσκουμε τον «σωστό» άνθρωπο, αλλά όταν τολμάμε να αλλάξουμε ρυθμό. Ένα μικρό διαφορετικό βήμα αρκεί για να μετακινηθεί ολόκληρος ο χορός. Και τότε, ακόμα κι αν στην αρχή νιώθουμε άβολα, δημιουργείται χώρος για κάτι νέο.
Η αλλαγή δεν σημαίνει ότι ξεχνάμε όσα μάθαμε. Σημαίνει ότι τα χρησιμοποιούμε αλλιώς. Και κάπως έτσι, οι σχέσεις παύουν να είναι επανάληψη και αρχίζουν να γίνονται επιλογή.
