Όταν βρεθεί κανείς στο Βερολίνο και χρειαστεί να διασχίσει κάποιον δρόμο, θα κοιτάξει (ελπίζω) στο φανάρι. Εκεί θα εντοπίσει μια φιγούρα διαφορετική απ’ αυτή που έχουμε συνηθίσει. Είναι πιο μικρόσωμος και τσαχπίνης, φοράει καπέλο και επιφυλάσσει μια ιστορία δύο πόλεων, του Ανατολικού και του Δυτικού Βερολίνου.
Ο Ampelmann, δημιουργήθηκε το 1961, από τους Karl Peglau και Anneliese Wegner, για λογαριασμό του υπουργείου μεταφορών της Ανατολικής Γερμανίας. Μετά την επανένωση, τα φανάρια με τον Ampelmann άρχισαν σιγά-σιγά να αντικαθίστανται και ο μικρός ήρωας, αναπόσπαστο κομμάτι της Ανατολικής κουλτούρας, να απειλείται με εξαφάνιση.
Το πρώτο πρόσωπο της φετινής σεζόν, ο σχεδιαστής και επιχειρηματίας Markus Heckhausen, είναι εκείνος που όταν βρέθηκε το 1995 στο Βερολίνο, γοητεύτηκε από την φιγούρα του Ampelmann και αποφάσισε να τον σώσει. Μετά από μια σειρά από περιπέτειες που μας διηγήθηκε, συμπεριλαμβανομένης μιας δικαστικής διαμάχης, διαμαρτυριών στον δρόμο, προβοκατόρικα δημοσιεύματα σε εφημερίδες, αλλά και τη συνεργασία με τους original δημιουργούς, τα κατάφερε.
Σήμερα η εταιρεία του, Ampelmann GmbH, αριθμεί 6 καταστήματα, 80 υπαλλήλους και 600 προϊόντα με πρωταγωνιστή τον Ampelmann: από μπλουζάκια και tote bags έως και ζελεδάκια haribo. Συναντηθήκαμε στο Βερολίνο, με αφορμή τα 30 χρόνια που γιορτάζει φέτος η εταιρεία, για μια συνέντευξη-απολογισμό, για να μοιραστεί την ιστορία ενός συμβόλου που θα εκπροσωπεί, διαχρονικά, μια επανένωση…
-Είδατε τον Ampelmann για πρώτη φορά το 1988, όταν βρεθήκατε στο Βερολίνο για ένα συνέδριο. Θυμάστε τν στιγμή ακριβώς που σας έκανε να σταματήσετε και να προσέξετε το φανάρι;
-Ήταν φθινόπωρο όταν πέρασα πρώτη φορά το σύνορα και βρέθηκα από το πολύχρωμο Δυτικό Βερολίνο στο πραγματικά σκοτεινό και γκρι Ανατολικό Βερολίνο. Γενικά, υπήρχαν ελάχιστα χρώματα στην Ανατολική Γερμανία (GDR). Για εμάς ήταν φυσιολογικό στους δρόμους να υπάρχουν καταστήματα με φώτα, βενζινάδικα με φώτα, εστιατόρια με φώτα, κι εκεί ήταν απλώς σκοτεινά, οπότε μου φάνηκε πολύ παράξενο. Τότε πρόσεξα τον Ampelmann. Ξεχώριζε πραγματικά, ήταν λαμπερός, με αυτό το θερμό πράσινο και κόκκινο. Αυτός ο αστείος ανθρωπάκος, ήταν εξαιρετικά ασυνήθιστος.
-Εσείς όμως από πού ξεκίνησατε;
-Είμαι από τη Νότια Γερμανία, σπούδασα εκεί βιομηχανικό σχεδιασμό, και στη συνέχεια, ήρθα στο Βερολίνο το 1995. Ξεκίνησα λοιπόν στο Δυτικό Βερολίνο για μερικούς μήνες, αλλά μετά ανακάλυψα το ανατολικογερμανικό κομμάτι, και ήταν τόσο ενδιαφέρον για μένα, ένας εντελώς διαφορετικός κόσμος. Επίσης, πέντε χρόνια μετά την πτώση του Τείχους, ένιωθες αυτή την εντελώς διαφορετική κουλτούρα που αναπτυσσόταν. Από την αρχιτεκτονική των δρόμων, στην αρχιτεκτονική της πόλης, δεν είχαν αλλάξει πολλά… Για μένα ήταν σαν ταινία της δεκαετίας του ’20 ή του ’30.
«Είναι σαν ένας κοντός, μικρός ανθρωπάκος»
-Και αυτό σας ενέπνευσε ως σχεδιαστή;
– Ναι, ήταν τόσο ενδιαφέρουσα η εναλλαγή αυτών των πολιτισμών, ή το πώς έρχονταν ή δεν έρχονταν κοντά, οι διαφορές τους. Πολλοί άνθρωποι από τη Δυτική Γερμανία, από την Ευρώπη, ήρθαν στο Βερολίνο. Αυτοί οι καλλιτέχνες, οι μουσικοί, ξεκίνησαν διάφορα πράγματα. Ξεκίνησαν αυτή την κουλτούρα των κλαμπ που ξέρουμε σήμερα.
Εκείνη την εποχή έβρισκες εύκολα εγκαταλελειμμένους χώρους και αυτό ήταν υπέροχο για να αναπτύξεις ιδέες. Κανονικά, στις πόλεις δεν έχεις τέτοιους χώρους, τέτοια «εργαστήρια» για να εκφράσεις την δημιουργικότητά σου, να αναπτύξεις κάτι, επειδή τα πάντα είναι κατειλημμένα από μαγαζιά, από μάρκες. Τότε το κέντρο του Βερολίνου ήταν ελεύθερο, με άπλετο διαθέσιμο χώρο για δημιουργία.
Και μέσα σε αυτή τη διάθεση, είδα ξανά τον Ampelmann, το ανθρωπάκι στο φανάρι του Ανατολικού Βερολίνου. Είχαν αρχίσει να το αντικαθιστούν με το δυτικογερμανικό ανθρωπάκι, που γνωρίζουμε από όλες τις υπόλοιπες πόλεις. Προσωπικά το έβρισκα πραγματικά βαρετό, τεχνοκρατικό και σκέφτηκα, ως σχεδιαστής, πώς είναι δυνατόν να το αντικαθιστούν τον Ampelmann;
Κατάλαβα αμέσως ότι πρόκειται για πραγματικά καλύτερο σχεδιασμό, επειδή έχει περισσότερο χρώμα, επειδή περνάει περισσότερο φως μέσα από αυτό το περίγραμμα, μέσα από το γυαλί. Επειδή ο ανθρωπάκος είναι πιο παχύς.
Αργότερα έμαθα ότι αυτός ήταν ο λόγος που ο Karl Peglau και η Anneliese Wegner τον σχεδίασαν έτσι το 1961. Η ιδέα ήταν να είναι πραγματικά πλατύς και όχι τόσο ψηλός, ώστε να βγαίνει περισσότερο φως από το κέντρο του σώματός του μέσα από το μαύρο μέρος του φαναριού. Και αυτή είναι η τύχη για την εταιρεία μας τώρα, που είναι τόσο αστείος. Είναι σαν ένας κοντός, μικρός ανθρωπάκος. Είναι αξιολάτρευτος, αλήθεια.
Τότε, είχα μια ιδέα για να βοηθήσω αυτόν τον ανθρωπάκο να επιβιώσει. Ρώτησα στην Rosenthaler Platz, όταν είδα τους τεχνικούς να αλλάζουν τα γυαλιά των φαναριών, αν μπορούσα να πάρω τα παλιά, κι εκείνοι μου είπαν: «Ναι, εμείς θα τα πετάξουμε, μπορείτε να τα πάρετε».
– Χρησιμοποιήσατε όντως τα πραγματικά φανάρια;
– Ναι! Και μετά σκέφτηκα ένα προϊόν, το οποίο ήταν μια διακοσμητική λάμπα. Σκέφτηκα να την στερεώσω στον τοίχο, και έβαλα γράμματα γύρω, επειδή ήθελα να παρουσιάσω τον Ampelmann σαν ήρωα.
Την έφτιαξα σε σχήμα αστεριού και έγραψα don’t stop me now για το κόκκινο και keep on walking για το πράσινο. Ήταν ατάκες πιασάρικες που έδιναν ένα μήνυμα.
-Πρώτα ήταν μια λάμπα και σήμερα έχετε έξι καταστήματα στο Βερολίνο και πάνω από 600 προϊόντα με τον Ampelmann. Πότε καταλάβατε ότι αυτό μπορεί να εξελιχθεί σε κάτι πολύ μεγάλο;
-Όταν έφτιαξα το πρώτο πρωτότυπο της λάμπας στο διαμέρισμά μου-δεν είχα γραφείο ακόμη. Μόλις την κρέμασα στον τοίχο, μου φάνηκε υπέροχη. Τη λάτρεψα και σκέφτηκα: «Εντάξει, εγώ κάτι θα κάνω με αυτό». Άρχισα να το δείχνω και σε φίλους που τους άρεσε επίσης. Και αυτό ήταν το πρώτο σημάδι για μένα ότι θα μπορούσε να λειτουργήσει.
Χρειάστηκα περίπου έναν χρόνο για να οργανώσω την παραγωγή, καθώς άρχισα πλέον να συλλέγω αυτά τα γυαλιά συστηματικά, για μεγαλύτερη ποσότητα προϊόντων.
-Πού βρήκατε τόσα φανάρια;
-Δεν είχαν τόσα πολλά φανάρια μετά από κάποια φάση στο Βερολίνο. Έτσι έψαχνα σε άλλες πόλεις, στο Πότσνταμ, στο Ρόστοκ, στη Δρέσδη. Όλες στην Ανατολική Γερμανία. Τηλεφωνούσα για να δω αν είχαν γυαλιά κι εκείνοι έλεγαν: «Ίσως την άλλη εβδομάδα να αλλάξουμε τα φανάρια, οπότε θα σας τηλεφωνήσουμε». Κι εγώ πήγαινα να τα πάρω. Είχα ένα Trabant ή Τrabi, εκείνη την εποχή- το κλασικό αυτοκίνητο της Ανατολικής Γερμανίας, φτιαγμένο από Duroplast.
Πήγαινα λοιπόν σε αυτούς, μου έδιναν μερικά γυαλιά και μετά συζητούσαμε. Είχαν τόση περιέργεια για το τι έκανα. Και κυρίως γιατί οδηγούσα Trabi, εκείνοι είχαν ήδη ιαπωνικά αυτοκίνητα.
– Ένας Δυτικογερμανός που οδηγούσε Trabi, πρέπει να ήταν όντως ένα απρόσμενο θέαμα για αυτούς.
– Ήθελα τόσο να οδηγήσω το Trabi. Ήταν φθηνό και ήθελα να το δοκιμάσω, να δω πώς είναι η αίσθηση. Πράγματι το ότι έφτανα με ένα Trabi και έπαιρνα όλα τα γυαλιά από τα ανατολικογερμανικά φανάρια, ήταν ένα ιδιαίτερο θέαμα!
Πάντως μιλούσα πολύ με τους ανθρώπους από εκείνες τις πόλεις και ένιωθα την απογοήτευση τους… Ξέρεις, στην αρχή, όταν έπεσε το Τείχος, υπήρχε ένα συναίσθημα ευφορίας.
Μετά από μερικούς μήνες, στη Δύση, αυτό άρχισε να κοπάζει. Ηταν εκπληκτικό το πόσο γρήγορα συνέβη. Στην αρχή λέγαμε: «Ελάτε σε εμάς! Είμαστε μία χώρα, είμαστε εδώ! Σαμπάνιες!», και όλα αυτά. Και μετά: «Ω όχι, τώρα έχουμε νέους ανταγωνιστές, θα μας πάρουν τις δουλειές». Έγινε λίγο γρήγορα αυτό, νομίζω, στη Δυτική Γερμανία.
Στην Ανατολική Γερμανία, αρχικά όχι. Αγόρασαν τα αυτοκίνητά μας, τηλεοράσεις και βίντεο. Ταξίδευαν στην Ιταλία. Έκαναν όλα αυτά που ονειρεύονταν πάντα. Αλλά σύντομα, έχασαν τις δουλειές τους, τα Trabi τους, ήρθαν πολλές αλλαγές, οι νέοι μετακόμισαν στη Δυτική Γερμανία. Υπήρχαν χωριά στην Ανατολική Γερμανία που έμειναν σχεδόν άδεια.
Μετά από αυτό το διάστημα, χρόνια αργότερα, νομίζω ότι ήταν ένα σημείο που συσσωρεύτηκε η απογοήτευση. Το ένιωθα αυτό όταν μιλούσα μαζί τους.
«Πολλοί Δυτικογερμανοί ερχόντουσαν στην Ανατολική Γερμανία μόνο και μόνο για να βγάλουν χρήματα»
-Άρα νιώσατε κατά κάποιον τρόπο συνδεδεμένος με την Ανατολή, παρόλο που ήσασταν από τη Δύση;
-Ναι, μπορούσα να καταλάβω αυτό το συναίσθημα. Και γνώριζα ότι πολλοί Δυτικογερμανοί ερχόντουσαν στην Ανατολική Γερμανία μόνο και μόνο για να βγάλουν χρήματα. Δηλαδή να τους πουλήσουν πράγματα, να βγάλουν χρήματα και να φύγουν. Η δική μου ιδέα ήταν να κάνω κάτι διαφορετικό. Και λειτούργησε. Είμαι χαρούμενος που λειτούργησε και ένας βασικός λόγος είναι επειδή έτσι γνώρισα τον άνθρωπο που σχεδίασε τον Ampelmann, τον Karl Peglau.
-Πώς ήρθατε σε επαφή;
– Όταν λοιπόν η παραγωγή με τις λάμπες πήγαινε καλά, σκέφτηκα: «Πώς μπορώ να πουλήσω περισσότερο; Θα δημιουργήσω μια ιστορία για τις εφημερίδες: ας συγκρίνουμε: ποιο είναι καλύτερο, το Ανατολικό ή το Δυτικό φανάρι; Γιατί να μην κρατήσουμε τον Ampelmann;» Και έστειλα αυτή την ιστορία σε διάφορες εφημερίδες, μαζί με τις φωτογραφίες από τις λάμπες που έφτιαχνα.
Τότε στάθηκα τόσο τυχερός που μία εφημερίδα του Βερολίνου, η Berliner Kurier -ανατολικογερμανική εφημερίδα- έκανε ένα πολύ μεγάλο, μονοσέλιδο αφιέρωμα. Και αυτό συνέβη ακριβώς σαν σήμερα, στις 30/07. Μετά, οι άλλες εφημερίδες, αλλά και η τηλεόραση, αναπαρήγαγαν αυτή την ιστορία. Και για μερικές εβδομάδες, κάθε μέρα υπήρχε μια εφημερίδα, μια τηλεοπτική ή ραδιοφωνική εκπομπή που μιλούσε για τον Ampelmann.
Έτσι έγινε διάσημη η λάμπα, αυτό ήταν το πρώτο βήμα και ο κόσμος τις αγόραζε μαζικά. Επίσης, έγραφαν πάντα τον αριθμό τηλεφώνου μου και τη διεύθυνσή μου. Έτσι έρχονταν στο διαμέρισμά μου εδώ στην πίσω αυλή, χτυπούσαν το κουδούνι και αγόραζαν και μια λάμπα.
Ώσπου μια μέρα, ένας συνάδελφός του με κάλεσε και με ρώτησε αν γνωρίζω τον Peglau. Όταν είπα πως όχι, μου απάντησε ότι «είναι ο σχεδιαστής του Ampelmann».
– Ζούσε ακόμη στο Βερολίνο;
– Ναι, ζούσε στην περιοχή Πάνκοβ. Ήταν κι αυτός, ένας από τους χαμένους της επανένωσης. Έχασε τη δουλειά του, ήταν άνεργος. Πριν εργαζόταν για το κράτος, στο υπουργείο μεταφορών, σχεδίαζε εξετάσεις για διπλώματα οδήγησης, ψυχομετρικά τεστ και τις ιατρικές απαιτήσεις για τις μεταφορές, καθώς και για τον σιδηρόδρομο. Ψυχολόγος κυκλοφορίας.
«Πριν από αυτό, οι άνθρωποι σε όλο τον κόσμο δεν κοίταζαν ποτέ πώς μοιάζει το ανθρωπάκι στο φανάρι»
– Δεν έδωσε το κράτος στον Peglau τα δικαιώματα για το Ampelmann που σχεδίασε;
-Όχι, δεν υπήρχαν αυτά τότε. Και σκέψου, πως ήταν εκείνος που σχεδίασε το πρώτο ανθρωπάκι σε φανάρι στον κόσμο που έκανε κάποιον να ενδιαφερθεί γι’ αυτό! Πριν από αυτό, οι άνθρωποι σε όλο τον κόσμο δεν κοίταζαν ποτέ πώς μοιάζει το ανθρωπάκι στο φανάρι.
Εγώ λοιπόν, τον επισκέφτηκα αμέσως στο διαμέρισμά του. Κι έτσι ήμασταν δύο πολιτισμοί που συναντήθηκαν. Πείστηκε πολύ γρήγορα ότι ήταν μια καλή ιδέα, ένα καλό πράγμα να κάνουμε προϊόντα με τον Ampelmann και έτσι μπόρεσα να τον πείσω ότι μπορούσαμε να συνεργαστούμε. Ήταν πραγματικά επιθυμία μου να τον συμπεριλάβω στο εγχείρημα. Γράψαμε μαζί ένα βιβλίο για τον Ampelmann, για το ανθρωπάκι του φαναριού, και σύντομα έγινε φίλος μου, όπως και η σύζυγός του, η οικογένειά μου με τη δική του.
Μετά υπήρχε και μια άλλη ομάδα, επίσης σχετική με το Ampelmann. Είχαν την ιδέα να κάνουν διαδηλώσεις και διαμαρτυρίες για να τον κρατήσουμε. Το θέμα είχε γίνει πρώτο στις εφημερίδες. Τότε δημιουργήσαμε την επιτροπή για τη διάσωση του Ampelmann.
– Πότε έγινε αυτό;
-Ξεκίνησε το καλοκαίρι και το φθινόπωρο του 1996. Υπήρξε άλλο ένα κύμα δημοσιεύσεων στον Τύπο. Κι έτσι άρχισε να γίνεται όλο και πιο διάσημο. Στη συνέχεια, οι πρώτοι πολιτικοί στα ανατολικά κρατίδια, όπως η Σαξονία και η Θουριγγία, είπαν: «Εντάξει, αυτό είναι καλό. Ναι, θέλουμε να κρατήσουμε σύμβολα για την απούσα πλέον χώρα μας». Τελικά καταφέραμε να τον σώσουμε, εμείς, ο Karl Peglau και η άλλη ομάδα, μαζί, ώστε να παραμείνει σε όλα τα ανατολικά κρατίδια.
Η Δύση αρχικά, δεν σκέφτηκε να το υιοθετήσει, ήταν κατώτερο των προσδοκιών τους… Δέκα χρόνια αργότερα όμως, στο Δυτικό Βερολίνο, επειδή ο Ampelmann ήταν πλέον διάσημος, είπαν: «Εντάξει, ως σύμβολο ενοποίησης, θα καθιερώσουμε τώρα ένα κοινό σύμβολο για τους σηματοδότες. Και αποφασίζουμε να είναι αυτό. Ο Ampelmann, το ανατολικογερμανικό σύμβολο παραμένει!».
Έτσι το τοποθετήσαμε και στο δυτικό μέρος του Βερολίνου- η μία πλευρά της Γερμανίας υιοθέτησε το σύμβολο της άλλης. Τώρα βρίσκεται σε όλο το Βερολίνο. Μόνο μερικοί μεγάλοι ομοσπονδιακοί δρόμοι έχουν άλλα φανάρια, κι εκεί βλέπεις καμιά φορά το δυτικό ανθρωπάκι. Φαίνεται τόσο περίεργο!
Πριν από αυτό όμως, οι τουρίστες μπορούσαν πάντα να καταλάβουν αν βρίσκονταν στην πρώην Ανατολική ή Δυτική πλευρά βλέποντας το ανθρωπάκι στο φανάρι. Αν έβλεπαν αυτό, ήξεραν: «Εντάξει, εδώ ήταν Ανατολικά». Αν υπήρχε το άλλο: «Α, εδώ ήταν Δυτικά». Σήμερα όμως είναι ενιαίο. Είχαμε βέβαια και διαμαρτυρίες και στο Δυτικό Βερολίνο. Έλεγαν: «Αυτό δεν είναι δικό μας σύμβολο». Έτσι, με τα χρόνια, διαπιστώνεις ότι σε ορισμένα πράγματα πάντα υπάρχει διαχωρισμός.
– Θα ήθελα να σας ρωτήσω για την Anneliese Wegner, επειδή στο διαδίκτυο μόνο η δική σας ιστοσελίδα έχει πληροφορίες για εκείνη. Κάποιοι άλλοι λέγανε ότι σχεδίασε το καπέλο, άλλοι ότι σχεδίασε όλη τη μορφή. Τι ισχύει πραγματικά;
– Είναι μυστήριο ακόμα και για μένα, αλλά μπορώ να φανταστώ. Η Wegner ήταν η γραμματέας του Peglau. Tο πρώτο σχέδιο του Peglau, δεν ήταν τόσο οπτικά ωραίo. Πιστεύω ότι η Anneliese Wegner, που είναι καλλιτεχνική φύση, το όμορφυνε, προσέθεσε αυτές τις λεπτομέρειες -όπως το καπέλο- που είναι τόσο σημαντικές για εμάς σήμερα για την ανάπτυξη της μάρκας.
Εκείνη μπορεί να χρειάστηκε μόλις μισή ή μία ώρα για να το ομορφύνει. Και γι’ αυτόν, δεν είχαν την ίδια βαρύτητα αυτά τα δύο. Αλλά εγώ είδα ότι για τα δικαιώματα δημιουργού, αυτή η μισή ώρα ή μία ώρα της δικής της δουλειάς ήταν καθοριστική, είναι κομμάτι του έργου.
-Δεν βρίσκεται πια στη ζωή, έτσι;
– Όχι, ζει! Είναι 92 ετών. Έχω επαφή μαζί της. Είναι μια πολύ ωραία, δυναμική ηλικιωμένη Βερολινέζα, αλλά δεν θέλει να εκτίθεται πολύ στη δημοσιότητα. Ο Karl ήταν εκείνος που το λάτρευε αυτό.
Όταν ανέπτυξα το κομμάτι των πνευματικών δικαιωμάτων και των εμπορικών σημάτων για εμάς -στην αρχή δεν το είχα κάνει, αλλά μετά κατάλαβα ότι έπρεπε, και ευτυχώς ήταν αρκετά νωρίς-έπρεπε να μιλήσω με δικηγόρους. Κάθε χρόνο το ανανεώνουμε, επειδή με κάθε χρόνο επιτυχίας πρέπει να προστατευόμαστε καλύτερα, καθώς γίνεται πιο γνωστό και άλλες εταιρείες βλέπουν ότι υπάρχει ψωμί εκεί. Έτσι έπρεπε να εξασφαλίσουμε καλύτερη προστασία του εμπορικού σήματος.
Έτσι κανόνισα μαζί τους να έχουμε το εμπορικό σήμα (trademark) και τα πνευματικά δικαιώματα (copyright). Τα πνευματικά δικαιώματα από τους δημιουργούς και το εμπορικό σήμα για την εταιρεία. Κανονικά δουλεύουμε με το εμπορικό σήμα, αλλά η ιδέα μου ήταν να τους συμπεριλάβω στο εγχείρημα και να κερδίζουν κι εκείνοι κάτι.
-Άρα ο Peglau ήθελε να εμφανίζεται σε συνεντεύξεις και γενικά επιζητούσε τη δημοσιότητα;
– Ναι, και αυτή είναι μια ιστορία αντιπροσωπευτική της Ανατολικής Γερμανίας. Οι άνθρωποι, ειδικά οι μεγαλύτεροι σε ηλικία, που έμειναν άνεργοι, είχαν αγανακτήσει. Ο Karl είχε απογοητευτεί πολύ. Ήθελε να προσφέρει και ένιωθε ότι δεν τον χρειάζονται. Με αυτό το εγχείρημα όμως απέκτησε αναγνώριση. Ήταν η πρώτη φορά μετά από πέντε χρόνια που… έπαιρνε επιβράβευση. Και αυτό ήταν τόσο σημαντικό γι’ αυτόν.
Ήταν πραγματικά πολύ ωραίο που συνεργαστήκαμε. Όταν δίναμε συνεντεύξεις, ήταν πάντα ο πρώτος, ήταν ο σχεδιαστής, ακόμα κι αν υπήρχε κι άλλο άτομο, για το κοινό αυτός ήταν ο σχεδιαστής. Εγώ είμαι από νεότερη γενιά, εκείνος ήταν από την Ανατολή, εγώ από τη Δύση. Ήμασταν όμως καλή ομάδα. Και έβλεπα πόσο καλό του έκανε που είχε ξανά αυτή την αναγνώριση.
Και αυτό είναι τόσο χαρακτηριστικό για αυτή την ιστορία. Γιατί μπορούμε να πάρουμε κάτι από την Ανατολή, γιατί μπορούμε να δώσουμε περισσότερη προσοχή σε αυτά τα πράγματα και όχι απλώς να φέρνουμε τα πάντα από τη Δύση θεωρώντας ότι έχουμε τα καλύτερα και πετώντας τα υπόλοιπα. Αυτό δεν κάνει καλό στην αυτοπεποίθηση των Ανατολικογερμανών.
Είμαι βέβαιος ότι ορισμένα από τα προβλήματα με τους μετανάστες, ειδικά στην Ανατολική Γερμανία, οφείλονται εν μέρει σε αυτό. Επειδή ένιωθαν πολίτες δεύτερης κατηγορίας, χρειάζονταν κάποιον να θεωρήσουν τρίτης κατηγορίας. Είναι μια αναμενόμενη αντίδραση. Κι ήρθαν και κάποιοι πολιτικοί που είπαν: «Ναι, δεν φταίτε εσείς, οι ξένοι φταίνε που χάσατε την κοινωνική σας θέση».
Πιστεύω ότι αυτή η κακή αυτοπεποίθηση και το αίσθημα του πολίτη δεύτερης κατηγορίας είναι ένα μέρος του μίσους απέναντι στους ξένους. Υπάρχουν κι άλλοι λόγοι, αλλά θεωρώ ότι αυτό είναι ένα κομμάτι του.
«Ο πλούσιος Δυτικός και ο φτωχός Ανατολικός από την άλλη»
– Εσείς ως ένας Δυτικογερμανός που διασώσατε ένα ανατολικογερμανικό σύμβολο και χτίσατε μια πολύ επιτυχημένη εταιρεία γύρω από αυτό, αντιμετωπίσατε προκαταλήψεις;
– Η προκατάληψη υπάρχει, επειδή είμαι ένας τυπικός Νοτιογερμανός. Στο Βερολίνο, οι Σουάβοι -εγώ είμαι από το Τύμπινγκεν- είναι γνωστοί για την εργατικότητα και την επιτυχία τους, αλλά δεν είναι οι άνθρωποι του πάρτι που θέλει το Βερολίνο. Οπότε δεν είμαστε ιδιαίτερα δημοφιλείς…
Κι εγώ είμαι ο τυπικός εκπρόσωπος, οπότε υπάρχουν τα στερεότυπα: «Έρχεται, παίρνει αυτό το σύμβολο και γίνεται πλούσιος». Το αναγνωρίζω και προσπαθώ να δουλεύω ενάντια σε αυτό. Πιστεύω ότι λειτουργεί, ειδικά όταν οι άνθρωποι μιλούν μαζί μου. Αλλά αν δεν μιλήσουν, ή αν οι εφημερίδες δημιουργήσουν ένα συγκεκριμένο κλίμα, είναι πολύ εύκολο να καλλιεργηθεί αυτή η εντύπωση.
Κάποτε, το 2005, είχα μια δικαστική διαμάχη για τα πνευματικά δικαιώματα με έναν Ανατολικογερμανό. Ήταν κάποιος που παρήγαγε τα γυαλιά των φαναριών. Αργότερα αγόρασα κι εγώ μερικά γυαλιά από αυτόν. Είχε κάνει κι εκείνος αίτηση για εμπορικό σήμα.
Τότε είχαμε φτιάξει μια μεγάλη συλλογή για το Παγκόσμιο Κύπελλο στο Βερολίνο. Είχαμε λοιπόν αυτή τη διαμάχη και η εφημερίδα Bild έκανε ένα θέμα. Είναι πολύ δημιουργικοί και καλοί στο να φτιάχνουν ιστορίες, έχουν επιτυχία, και δεν τους νοιάζει απαραίτητα αν είναι αλήθεια ή όχι. Αρκεί να είναι λίγο αληθινή, για να γίνει ιστορία: «Δυτικογερμανός από τη μία πλευρά, ο πλούσιος Δυτικός και ο φτωχός Ανατολικός από την άλλη. Και ο πλούσιος αγοράζει και επιβάλλεται».
Έγινε τότε το δικαστήριο για τα δικαιώματα του Ampelmann, στην Λειψία. Είχε μεγάλη απήχηση, το κάλυψαν πολλές εφημερίδες. Τηλεφώνησα λοιπόν σε αυτόν τον συντάκτη. Είχαμε μια μεγάλη συζήτηση στην αρχή. Την επόμενη μέρα, βγαίνει η ιστορία. Του λέω: «Ε, μα άλλα είπαμε στο τηλέφωνο!
-Κύριε Heckhausen, ξέρετε, υπάρχει μια διαμάχη αιώνων ανάμεσα στη Σαξονία απ’ όπου κατάγεστε και την Πρωσία που κατάγομαι εγώ. Εδώ και 300 χρόνια! Πρέπει να τη συνεχίσουμε με επιτυχία!»
Τη δεύτερη μέρα ψάχνουν τον Peglau. Δεν τον βρίσκουν. Όλα τα στοιχεία ήταν από εμένα. Ξέρω ότι εκείνος ήταν στη Μαγιόρκα και δεν τον καλέσανε. Έγραψαν ότι είναι δήθεν στενοχωρημένος με αυτή τη διαμάχη. Αλλά δεν ήταν αλήθεια. Ήταν με το μέρος μου. Ορισμένοι άνθρωποι στην Ανατολή πλούτισαν μετά την επανένωση, επειδή είχαν διασυνδέσεις με πολιτικά κόμματα. Και αυτός ήταν ο λόγος που ο Peglau δεν συμπαθούσε τον αντίδικο. Αλλά εκείνοι έπλασαν την ιστορία για τον «πλούσιο Δυτικό». Εγώ δεν ήμουν πλούσιος, ο άλλος ήταν πλουσιότερος από εμένα!
-Αλλά μετά ο κόσμος το ξέχασε;
-Συνέβη το εξής θετικό: ξέρεις τη φράση που λέει ότι κάθε δημοσιότητα είναι καλή δημοσιότητα, είτε είναι αρνητική είτε θετική; Είναι απόλυτα αληθινή: επειδή έγινε τόσο μεγάλη ιστορία, φτάσαμε μέχρι τις ειδήσεις όταν βγήκε η απόφαση- ευτυχώς υπέρ μου. Και το καλό ήταν ότι γίναμε πιο γνωστοί. Πολλοί άνθρωποι δεν γνώριζαν ότι επρόκειτο για κατοχυρωμένο εμπορικό σήμα.
Αλλά ακούω ακόμη συχνά, για παράδειγμα όταν στέκομαι έξω από κάποιο κατάστημα, τουρίστες δίπλα μου να λένε: «Ξέρεις ότι η Δυτική Γερμανία έκλεψε τον Ampelmann από την Ανατολική;». Είναι αστείο όταν συμβαίνει αυτό…
-Η εταιρεία κλείνει λοιπόν φέτος τα 30 χρόνια. Παρατηρώ ότι συνεχίζετε πάντα να εξελίσσετε τον Ampelmann. Είδα ότι κάνατε προσαρμογές για το Pride, έχετε την Ampelfrau, τη γυναικεία μορφή. Πιστεύετε ότι αυτό το σύμβολο πρέπει να ακολουθεί τις εποχές που αλλάζουν;
-Ναι, ήταν σημαντικό να το διατηρήσουμε, να το σώσουμε και στη συνέχεια να το διαχειριστούμε σωστά, σεβόμενοι και τους σχεδιαστές, τον Peglau και την Anneliese Wegner. Αλλά ήταν επίσης σημαντικό να αναπτύξω την εταιρεία. Και μετά ήρθε η εποχή που το Βερολίνο άρχισε να προσελκύει τουρίστες, γύρω στο 2000. Τότε άνοιξα τα καταστήματα. Ο Ampelmann έγινε το σύμβολο του Βερολίνου.
Τα πρώτα δύο χρόνια ήταν κάτι κουλ, ήταν Ostalgie. Ξέρεις την Ostalgie; Nostalgie (νοσταλγία) και Ostalgie (νοσταλγία για την Ανατολική Γερμανία). Και μετά έγινε σύμβολο του Βερολίνου και απέκτησε ενδιαφέρον για τους τουρίστες. Αλλά και για εμάς είχε ενδιαφέρον να φτιάξουμε ένα σύμβολο για το Βερολίνο, επειδή το Βερολίνο είναι κουλ. Ήταν ένα αναγνωρίσιμο brand. Πρέπει να χτίζεις μια ξεκάθαρη εικόνα. Και δεν έχουμε τελειώσει ακόμα.
-Ξεπερνάει επομένως τα όρια του Βερολίνου.
-Πιστεύω ότι είναι αυτός ο αστείος, χαριτωμένος χαρακτήρας, που ξεχωρίζει. Είναι διαφορετικός από τους άλλους. Και είχε επιτυχία απέναντι στον μεγάλο του ανταγωνιστή, τον δυτικό ανθρωπάκο. Παρόλο που είναι έτσι, μικρός και χαριτωμένος, είναι πιο επιτυχημένος από τους άλλους.
«Το Βερολίνο δεν χρειάζεται άλλους διαχωρισμούς, έτσι δεν είναι;»
– Και τέλος, τι νιώθετε όταν βλέπετε τον Ampelmann κάθε μέρα όταν έρχεστε στη δουλειά;
-Κάποιες φορές περπατάω στο δρόμο χωρίς να τον προσέχω. Αλλά άλλες φορές, ναι, κοιτάζω εκεί και σκέφτομαι ότι είναι πραγματικά αστείο ότι ακόμη και μετά από 30 χρόνια, συνεχίζει να με ενθουσιάζει. Μου αρέσει αυτή η φιγούρα, αυτό το σχέδιο. Και είμαι επίσης πολύ ευγνώμων γι’ αυτή την ιστορία. Το να δουλεύεις με αυτά τα δύο μέρη, τους δύο πολιτισμούς, να εμβαθύνεις σε αυτά τα ζητήματα, στο πώς μπορούμε να σμίξουμε καλύτερα και πού βρίσκονται τα προβλήματα ακόμα και σήμερα. Κι αυτό είναι κάτι που έχουμε ως υπόβαθρο: θέλουμε να χρησιμοποιήσουμε αυτό το σύμβολο.
Ο Ampelmann είναι ένα σύμβολο επανένωσης. Υπήρχε τότε και θέλουμε να το χρησιμοποιήσουμε περισσότερο για την ενοποίηση, αν είναι δυνατόν, και πολιτικά. Να αποκτήσει ξανά μεγαλύτερη σημασία για την επανένωση. Είτε πρόκειται για την ενσωμάτωση των μεταναστών στη Γερμανία, είτε για την κυκλοφορία στους δρόμους!
Ξέρετε, ειδικά στο Βερολίνο, έχουμε αυτή τη διαμάχη: ποδηλάτες εναντίον πεζών, εναντίον αυτοκινήτων, όλοι τσακώνονται μεταξύ τους. Και δεν μου αρέσει η οδική συμπεριφορά εδώ στο Βερολίνο. Είναι πάντα στη λογική: «Αυτός είναι ο δρόμος μου, αυτό είναι το πράσινό μου». Δεν μου αρέσει. Μου αρέσει περισσότερο στον Νότο, όπου προσέχουν ο ένας τον άλλον και μπορούν να συνυπάρξουν καλύτερα.
Κι εδώ, υπάρχει αυτή η διαμάχη. Είναι μια ιδέα που θα θέλαμε να χρησιμοποιήσουμε περισσότερο τα φανάρια, να κάνουμε εκστρατείες ίσως. Εκστρατείες για να έρθουμε κοντά και όχι για να πολεμάμε μεταξύ μας. Το Βερολίνο δεν χρειάζεται άλλους διαχωρισμούς, έτσι δεν είναι;
Συνέντευξη: Αφροδίτη Κεραμέως
